DİE 2005

GAP İllerinde hayvancılık meraya dayalı sürü hayvancılığı biçiminde yani ekstansif olarak yapılmaktadır. 2001 Tarım sayımına göre, bölgemizde hayvancılık yapılan işletme sayısı 343.008 civarındadır. Bu işletmelerin % 68’inde büyükbaş hayvan sayısı 1-4 baş arasında işletmelerde küçükbaş hayvan sayısının % 16’sı 20-49 baş arasında, % 35’inde ise 50-149 baş hayvan bulunmaktadır. Bu durum hayvancılığın verimli ve karlı bir şekilde yapılabilmesini engellemekle gerek kamu kesiminin gerekse özel kesimin bölgede sunduğu hayvan sağlığı ve ıslahı hizmetlerinin verimliliğini ve etkinliğini azaltmaktadır. Türkiye’de işletme ölçeklerine baktığımızda işletme başına düşen büyükbaş hayvan sayısı % 59,7’si 1-4 baş arasında, % 28,9‘u 5-9 baş arasında olduğu görülmektedir. Küçükbaş hayvan sayısının % 29,28’i 20-49 baş arasında, % 24’ü ise 50-149 baş arasındadır.

Ülkemiz sığır varlığının yaklaşık % 6’sı koyun varlığının % 14’ü ve keçi varlığının da % 26’sı (Kıl ve Tiftik keçisi) GAP Bölgesi’nde yer almaktadır. Türkiye’de üretilen sütün % 5,4’ü GAP Bölgesi’nden karşılanmaktadır.

GAP Bölgesi sığır varlığının illere göre durumuna baktığımızda ilk sırada Diyarbakır, sırasıyla Şanlıurfa, Adıyaman, Mardin ve Gaziantep gelmektedir. Koyun varlığına bakacak olursak ilk sırayı Şanlıurfa, daha sonra Diyarbakır, Mardin, Gaziantep ve Adıyaman almaktadır.

GAP Bölgesi, varolan sığır popülasyonunun genetik kombinasyonu açısından, Türkiye’nin genel tablosundan farklı bir yapı sergilemektedir. Ülkemiz ortalamasına göre, yerli ırk oranı % 35,4’lere çekilmiş olmasına rağmen, GAP bölgesinde söz konusu oran, % 69,4’ler düzeyini korumaktadır. Buna göre Bölge de kültür ırkı oranı % 7,13’ler düzeyinde olup, kültür melez oranı ise % 24,51 civarındadır. Türkiye de ise bu oranlar sırasıyla % 20,95 kültür, % 43,65’i ise melez ırktan oluşmaktadır.

Üretim Düşüklüğü;Bölgedeki işletmelerin küçük, sermayenin yetersiz, hayvancılığın meraya dayalı ve kaynakların etkin kullanılamamasıdır.

Verim Düşüklüğü; Üretimin yerli hayvan ırkına dayanması, bakım- besleme ve barınakların uygun olmaması, koruyucu ve tedavi edici veterinerlik hizmetlerinin yetersiz olması.

Elverişsiz Pazar ve Tedarik Piyasası Yapısı; Örgütlenme eksikliği, soğuk zincirin oluşturulamaması, Mevzuatın elverişli olmayışı, tarım sigorta sistemi eksikliği, borsa ve hayvan pazar sisteminin elverişsizliği.

Bilgi Eksikliği ve Teknoloji Yetersizliği; Bilgi aktarma sitemlerinin, işletmeye ve aileye yönelik olarak kurulamaması, teknolojik bilginin, üreticiye yeterince yansıtılamaması.

Kamusal Hizmetlerin Etkin Kılınamaması; Kamu kaynak ve hizmetlerinin eşzamanlı götürülememesi, kredi / destek sistemlerinin etkin kullanılamayışı, kamusal karar ve kaynaklara üretici erişimi güçlüğü.

Yukarıda belirtilen hayvancılıkla ilgili sorunlar, hayvancılığın ıslah, yem, bakım ve besleme işletme ölçekleri, hastalıklarla mücadele, kredi pazarlama, eğitim ve örgütlenme gibi yapısal sorunları olup bu sorunlar, başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere ilgili kurumların eşgüdüm içinde çalışarak kalıcı ve istikrarlı politikalar oluşturmasına bağlı bulunmaktadır.

GAP İllerinde toplam 2 097 519 ha çayır mera alanı bulunmaktadır. En çok çayır-mera alanına sahip iller sırasıyla Şanlıurfa (742.529 ha)ve Diyarbakır’dır (443.294 ha).

GAP Bölgesi’nde üretilen kaba yem, gereksinimin ancak %46’sını karşılayabilmekte, bu açıkta kalitesiz bir yem kaynağı olan tahıl samanından karşılanmaya çalışılmaktadır. Verimliliği arttırmak için Hayvan Varlığı-Kaliteli Yem Üretimi dengesi mutlaka kurulmalıdır. Bölge’de yem bitkileri ekiliş alanlarının en az %10 düzeyine çıkarılması ve tarla tarımında 2. ürün yem bitkileri üretimine ağırlık verilmelidir. Türkiye’de kaliteli kaba yem ihtiyacı 50 milyon todur. Bu ihtiyacın 11 milyon tonu çayır-mer’a alanlarından, 6 milyon tonu yem bitkisi ekilişlerinden, 2.1 milyon tonu silaj yapımından, 20 milyon tonu sap-saman gibi kalitesiz kaba yemden karşılanmaktadır. Böylece 10 milyon ton kaba yem açığı görülmesine rağmen aslında kaliteli kaba yem açığı 30 milyon tondur. Bu açıkta yem bitkileri ekiliş alanlarını %20-25 arttırılması ile mümkündür (Türkiye’de yem bitkisi üretimi %5 civarındadır).

Bölge de yem açığının kapatılabilmesi için GAP Bölge Kalkınma Planına göre 80.000 ha’lık alanda yem bitkileri üretimini teşvik edilmesi gerekmektedir.

GAP Bölgesi, diğer bölgelere nazaran hayvan hastalıklarının sık görüldüğü buna bağlı olarak ekonomik kayıpların oluştuğu bir bölgedir. Bölgenin sosyo-ekonomik yapısı ve komşu ülkelerle ilişki niteliği bir çok hastalığın bu bölgedeki komşularımızdan ülkemize bulaşmasına neden olmaktadır.

Konu ile ilgili başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere diğer kurumlarca yapılan çalışmalar aşağıda yer almaktadır.

• Tarım Bakanlığınca sınırlarımızdan kaçak hayvan ve hayvan maddelerinin girişlerinin önlenmesine yönelik gerekli idari, istihbari ve güvenlik tedbirlerinin alınması için; Genel Kurmay Başkanlığına, Milli Savunma Bakanlığına, İçişleri Bakanlığına, Gümrük Müsteşarlığına ve ayrıca Sınır İl Valiliklerimize yazılar yazılmış, kurumların işbirliği ve koordinasyon içerisinde çalışması neticesinde, kaçak hayvan hareketlerinin engellenmesinde olumlu gelişmeler sağlanmıştır.
• Ülkemiz genelinde bütün hayvan pazarlarında kontrol ve denetimler arttırılmış olup, pazara giriş ve çıkış yapan hayvanlar ile kesim yerlerinde denetimler arttırılmıştır.
• Sınırlarımızdan giren hayvanların yurt içine sevk ve pazarlanmasının engellenmesi için 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu’ndaki cezai hükümlerle ilgili maddeleri 4648 no’lu Kanun’ la değiştirilmiş ve para cezaları günümüz şartlarına uygun arttırılmıştır.
• Ayrıca hayvan hareketlerinin ve hayvan hastalıklarının etkin olarak kontrolünü sağlamak, ülkesel yada bölgesel eradikasyon programlarının etkin yürütülmesini desteklemek amacıyla hayvancılık işletmelerinin belirlenmesi, tescili ve bu işletmelerde bulunan sığır cinsi hayvanların tanımlanması, kayıt altına alınması ve hayvan hareketlerinin takibi ile ilgili esas ve usulleri tespit etmek için Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği yayımlanmıştır.
• Bu kapsamda gerek ülke içerisindeki kaçak hayvan hareketlerinin önlenmesi ve gerekse ülkemiz dışından gelmesi muhtemel kaçak hayvanların tespit edilmesi için, sığır cinsi hayvanların küpelenip kayıt altına alınması projesi yürütülmektedir. Ülkemizdeki Sığır Cinsi Hayvanlarının büyük bir kısmı küpelenerek kayıt altına alınmıştır. Proje tamamlandığında kaçak hayvan ve hayvan maddelerinin Ülkemize girişleri tamamen önlenmiş olacaktır.

Konunun daha etkin takibine imkan tanıyacak kanun değişikliği hazırlıkları sürdürülmektedir.

GAP Bölgesinde hayvancılık, büyük oranda doğal mera ve anıza dayanmaktadır. Kaldı ki meraların büyük çoğunluğu, kısa ve seyrek otlu koyun merası karakterindedir. Bu topraklar üzerinde koyun, masrafsız veya az masraflı hayvansal ürün elde etmeye çok uygundur. Diğer bir anlatımla koyunculuk, ekstansif tarımın koruduğu, hakim ve karlı kıldığı, ekonomik bir faaliyettir. Bu nedenle sulama dışı alanlara hayvancılık sektörünün canlandırılmasına ve bu yolla topraksız ve az topraklı yoksul çiftçilerin gelir düzeyinin yükseltilmesine hizmet edecek ekstansif koyunculuğun teşvik edilmesi gerekmektedir. Böylece bölge içi gelişme farklılıklarının azaltılmasına hizmet edileceği gibi, hayvancılık sektörünün geliştirilmesi ile Ülke ve Bölge ekonomisine de katkı sağlayacaktır.

Bölge’nin küçükbaş hayvancılık potansiyeli dikkate alındığında AB’ye girişte rekabet gücü yüksek olan ürün kategorisinde yer alan koyun ve keçi eti yetiştiriciliğinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bunu temin etmek için koyun ve keçi eti yetiştiriciliğinin özel desteklerle teşvik edilmesi, dış pazarlarda ihracat potansiyelleri de dikkate alınarak özel politikalarla ihraç edilmeleri sağlanmalıdır.

Ayrıca 1983-1990 yılları arasında Türkiye’den Ortadoğu ülkelerine yıllık ortalama 2-2.7 milyon baş canlı küçükbaş hayvan ihracatı resmen yapılmakta idi. 15 yıl önce elimizde olan bu yakın pazar bugün, Avustralya, AB ülkeleri ve ABD’nin eline geçmiştir. Küçükbaş hayvancılığın geliştirilmesi ile bu eski pazarları tekrar elde etme şansımız olacaktır.

GAP Bölgesinde özellikle Batman, Diyarbakır, Şanlıurfa, Şırnak ve Siirt illeri kent merkezlerinde yoğun olarak hayvancılık faaliyetinin sürdürüldüğü bilinmektedir.

Bu amaçla Başkanlığımız; Kent Merkezi içerisinde kalmış olan ve hayvancılıkla uğraşan çiftçilerin kent dışında oluşturulacak hayvancılık bölgesine taşınarak, tekniğine uygun yapılacak kontrollü üretimle daha kaliteli ürün elde etmek ve kentin sağlıklı gelişimine katkıda bulunmak amacıyla 2000 yılında Siirt İlinde Hayvancılık Bölgeleri kurulması etüd projesini tamamlamıştır. Ancak ileri ki yıllarda söz konusu projenin uygulamaya geçilmesi hususunda gerekli ilgi ve kaynak diğer kamu kurumları tarafından sağlanamamıştır. Bu sebeple İdaremiz konuyu Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile yapılan bir protokol ile tekrar gündeme getirmiş, İdaremiz Merkez ve Bölgede çeşitli tarihlerde bu sorunla ilgili toplantı ve teknik geziler yapılarak diğer ilgili kurum ve kuruluşlarında dikkati bu konuya çekilmiştir. Daha sonra Şanlıurfa ilinde de Siirt İline benzer etüd çalışma tamamlanmıştır.

Her sene bir ilin etüd çalışmasını programına alan İdaremiz konunun diğer kurumlar tarafından da dikkate alınmasını sağlamış Böylece Türkiye’de Tarıma Dayalı ihtisas organize sanayi bölgeleri kurulmasına yönelik protokol Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı arasında 01.11.2005 tarihinde imzalanmıştır. Türkiye genelinde konuyla ilgili çalışmalar devam etmektedir.