GAP Bölgesi’nin demografik profili nasıldır?
(Sıkça Sorulan Sorular Ana Sayfa)
GAP Bölgesi’nin demografik profili nasıldır?
Güneydoğu Anadolu Projesi Türkiye’nin güneydoğusundaki 9 ilde uygulanmaktadır. Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerini kapsayan GAP Bölgesi, toplam ülke yüzölçümünün yaklaşık % 10’unu oluşturan 75 193 km2’lik bir alana sahiptir.
2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre GAP Bölgesi’nin nüfusu yaklaşık olarak 6.6 milyon kişidir. Bu miktar ülke toplam nüfusunun % 9.7’sini oluşturmaktadır.
GAP Bölgesi’nde Kentsel ve Kırsal Nüfus
|
İller |
1990 * |
2000 |
||||
|
Nüfus |
Şehir |
Köy |
Nüfus |
Şehir |
Köy |
|
|
Adıyaman |
510 827 |
43.48 |
56.52 |
623 811 |
54.33 |
45.67 |
|
Batman |
344 121 |
56.57 |
43.43 |
456 734 |
66.60 |
33.40 |
|
Diyarbakır |
1 096 447 |
54.31 |
45.69 |
1 362 708 |
60.00 |
40.00 |
|
Gaziantep |
1 010 396 |
73.06 |
26.94 |
1 285 249 |
78.52 |
21.48 |
|
Mardin |
558 275 |
44.61 |
55.39 |
705 098 |
55.49 |
44.51 |
|
Siirt |
243 435 |
45.28 |
54.72 |
263 676 |
58.22 |
41.78 |
|
Şanlıurfa |
1 001 455 |
55.08 |
44.92 |
1 443 422 |
58.34 |
41.66 |
|
Şırnak |
262 006 |
47.81 |
52.19 |
353 197 |
59.83 |
40.17 |
|
Kilis |
130 198 |
66.99 |
33.01 |
114 724 |
65.36 |
34.64 |
|
GAP |
5 157 160 |
55.72 |
44.28 |
6 608 619 |
62.69 |
37.31 |
|
TÜRKİYE |
56 473 035 |
59.60 |
40.40 |
67 803 927 |
64.90 |
35.10 |
Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)
(*) 1990 Genel Nüfus Sayımı’nın Kesin Sonuçları, 2000 Genel Nüfus Sayımı günündeki idari bölünüşe göre yeniden düzenlenmiştir.
Tablo 4’de 1990 ve 2000 yıllarında GAP Bölgesi’nde iller itibariyle kırsal ve kentsel nüfusun toplam nüfus içindeki oranları gösterilmektedir. 1990 yılında Bölge’de toplam nüfusun % 56’sı kentlerde yaşarken 2000 yılında bu oran % 63’e çıkmıştır.
GAP İlleri 1990-2000 Kent, Kır ve Toplam Yıllık Nüfus Artış Hızları (Binde)
|
|
Köy |
Şehir |
Toplam |
|
GAP |
7.67 |
36.58 |
24.80 |
|
Türkiye |
4.21 |
26.81 |
18.28 |
Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, TÜİK
1990-2000 yılları arasında GAP Bölgesi’nin yıllık nüfus artış hızı yaklaşık binde 25 iken bu oran Türkiye geneli için binde 18 düzeyinde olmuştur.
Öteki bölge ve illere göç vermesine karşın, GAP Bölgesi’nin yıllık nüfus artış hızı ülke değerinin üzerinde olduğu için Bölge nüfusunun ülke toplam nüfusu içindeki payı da giderek artmaktadır. Bölge’de kentsel nüfus artış hızı kırsal nüfusa oranla daha yüksektir.
Nüfusa İlişkin Seçilmiş Göstergeler, 2000
|
İller |
Şehirleşme |
Yıllık Ortalama Nüfus Artış Hızı (Binde) |
Nüfus Yoğunluğu |
|
Adıyaman |
54.33 |
19.98 |
88.70 |
|
Batman |
66.60 |
28.30 |
98.03 |
|
Diyarbakır |
60.00 |
21.73 |
90.50 |
|
Gaziantep |
78.52 |
24.05 |
188.48 |
|
Mardin |
55.49 |
23.34 |
80.07 |
|
Siirt |
58.22 |
7.98 |
48.18 |
|
Şanlıurfa |
58.34 |
36.55 |
76.92 |
|
Şırnak |
59.83 |
29.86 |
49.38 |
|
Kilis |
65.36 |
-12.65 |
80.34 |
|
GAP |
62.69 |
24.79 |
88.00 |
|
TÜRKİYE |
64.90 |
18.28 |
88.00 |
(*)
Şehirleşme Oranı : TÜİK tarafından, idari bölünüşe göre il ve ilçe merkezlerinde bulunan nüfus şehir nüfusu, bucak ve köylerde bulunan nüfus ise köy nüfusu olarak tanımlanmıştır. Şehirleşme oranı ise toplam nüfus içinde şehirde yaşayanların oranıdır.Seçilmiş Nüfus Göstergeleri, 2000
Kaynak : 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, TÜİK
2000 Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre, Türkiye genelinde şehirleşme oranı % 64.90, GAP Bölgesi’nde ise % 62.69 iken Bölge ilerinden Gaziantep’te bu oran % 78.52 olarak belirlenmiştir. Bölge’de şehirleşme oranı en düşük olan il % 54.33’le Adıyaman’dır.
1990 - 2000 yılları arasındaki yıllık nüfus artışı değerleri il bazında incelendiğinde Bölge’de nüfus artış hızı en yüksek olan il Şanlıurfa (binde 36.55), en düşük olan il ise Siirt (binde 7.98) olarak gözlenmektedir.
Nüfus yoğunluğu verilerine göre ise 2000 yılında Türkiye geneli ve GAP Bölgesi’nde km2 başına 88 kişi düşerken, Gaziantep’te km2 başına 188, Siirt’te ise 48 kişi düşmektedir.
2000 Yılında GAP İlleri’nin Bölge Nüfusu İçindeki Payları
|
İller |
(%) |
|
Şanlıurfa |
22 |
|
Diyarbakır |
21 |
|
Gaziantep |
19 |
|
Mardin |
11 |
|
Adıyaman |
9 |
|
Batman |
7 |
|
Şırnak |
5 |
|
Siirt |
4 |
|
Kilis |
2 |
|
GAP |
100 |
Kaynak : 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, TÜİK
GAP İlleri nüfusunun Bölge toplam nüfusu içindeki paylarına bakıldığında; Bölge nüfusunun % 62’sinin Şanlıurfa, Diyarbakır ve Gaziantep’te yaşadığı görülmektedir. Bölge’nin en kalabalık ili Şanlıurfa (% 22) iken Batman, Şırnak, Siirt ve Kilis illerinde toplam olarak Bölge nüfusunun % 18’i ikamet etmektedir.
GAP İlleri’nin Bölge Nüfusu İçindeki Payı (%), 2000
Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri, TÜİK
Ortalama Hane Halkı Büyüklüğü, 2000
|
İller |
Ortalama Hane Halkı |
|
Adıyaman |
6.26 |
|
Batman |
7.60 |
|
Diyarbakır |
6.76 |
|
Gaziantep |
5.23 |
|
Kilis |
5.05 |
|
Mardin |
7.72 |
|
Siirt |
7.48 |
|
Şanlıurfa |
6.93 |
|
Şırnak |
8.25 |
|
GAP |
6.55 |
|
Türkiye |
4.50 |
(*)
Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü : Bir hane halkını oluşturan kişilerin ortalama sayısıdır.2000 Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ortalama hane halkı büyüklüğü Türkiye genelinde 4.50 kişi, GAP Bölgesi’nde ise 6.55 kişidir. Bölge illeri incelendiğinde, ortalama hanehalkı büyüklüğü en yüksek ilin Şırnak (8.25 kişi), en düşük ilin ise Gaziantep (5.23 kişi) olduğu görülmektedir.
Ortalama Hane Halkı Büyüklüğü (Kişi), 2000
Kaynak : TÜİK, Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, 2000
Bebek Ölüm Hızı ve Doğurganlık Hızı, 2000
|
İller |
Bebek Ölüm Hızı |
Doğurganlık Hızı |
|
Adıyaman |
42.00 |
3.66 |
|
Batman |
50.00 |
5.27 |
|
Diyarbakır |
57.00 |
4.51 |
|
Gaziantep |
44.00 |
3.83 |
|
Kilis |
48.00 |
3.54 |
|
Mardin |
43.00 |
4.98 |
|
Siirt |
63.00 |
6.05 |
|
Şanlıurfa |
37.00 |
4.83 |
|
Şırnak |
51.00 |
7.06 |
|
GAP |
48.33 |
4.86 |
|
Türkiye |
43.00 |
2.53 |
(*)
Bebek Ölüm Hızı : Belli bir yıl içinde meydana gelen bir yaşından küçük bebek ölümlerinin o yıl içinde meydana gelen canlı doğumlara oranının binde olarak ifade edilmesidir.2000 yılında Türkiye için binde 43 olarak gözlemlenen bebek ölüm hızı, Bölge için binde 48.33 olmuştur. Bölge illeri içinde bebek ölüm hızı en yüksek il binde 63 ile Siirt, en düşük olan il ise binde 37 ile Şanlıurfa’dır.
Bebek Ölüm Hızı (Binde), 2000
Kaynak : TÜİK, Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, 2000
Bir kadının doğurgan olduğu dönem boyunca (15-49 yaşları arasında) doğurabileceği çocuk sayısı ise Türkiye için 2.53, Bölge için 4.86 olarak tespit edilmiştir. Doğurganlık hızı açısından Bölge illeri yüksek değerler sergilemektedir. Bölge’de doğurganlık hızı en yüksek il Şırnak iken (7.06 çocuk) en düşük il Kilis’tir (3.54 çocuk).
Doğurganlık Hızı (Çocuk Sayısı), 2000
Kaynak : TÜİK, Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, 2000