MARDİN-CEYLANPINAR OVALARI TOPRAK KAYNAKLARININ TEMEL ÖZELLİKLERİ VE DAĞILIMLARININ BELİRLENMESİ VE İDEAL ARAZİ KULLANIM PLANLARININ HAZIRLANMASI

Proje Sorumlusu : Prof.Dr. Ural DİNÇ

Proje Yürütücüleri : Doç.Dr. Suat ŞENOL, Prof.Dr. M.SAYIN, Prof.Dr. S.KAPUR, Prof.Dr. İ.YEĞİNGİL, Prof.Dr. M.Ş.YEŞİLSOY, Prof.Dr. N.GÜZEL, Prof.Dr. M.R.DERİCİ, Doç.Dr. M.GÖK, Prof.Dr. Z.KAYA, Prof.Dr. A.K.ÇOLAK, Prof.Dr. H.ÖZBEK, Ar.Gör. ÖZTÜRK, Yrd.Doç.Dr. S.IRMAK, Doç.Dr. M.AYDIN, Ar.Gör. A.O.DİNÇ, Zir.Yük.Müh. A.ÇULLU, Ar.Gör. E.AKSOY, Ar.Gör. K.Y.GÜLÜT, Zir.Y.M. C.KARAMAN, Ar.Gör. A.TULİ, Ar.Gör. İ.ORTAŞ, Yrd.Doç.Dr. V.PEŞTEMALCI, Uzman M.KANDIRMAZ, Dr. M.ŞENOL

ÖZET

Bu çalışmada LANDSAT-5 TM sayısal uydu verileri kullanılarak Ceylanpınar-Viranşehir-Mardin ovalarının detaylı toprak haritaları yapılmıştır. Seçilen test alanlarına kümeleme (UNSUPERVİSED) metodu uygulanmış ve elde edilen sınıflar yer gerçeği ile doğrulanmış ve toplam 21 toprak serisi tanımlanmıştır. Kesinleşen her bir toprak serisinden 3 bantta (3.band KIRMIZI) 5.Band (IR) ile 7.Band (IR) ortalama parlaklık ve standart sapma değerleri alınarak çalışma alanının geneline eğimli (SUPERVISED) sınıflama metodu uygulanmak suretiyle arazide kontrol edilmiştir.

Bu metodla bazaltlar, kireçtaşları kil anamateryaller ve denizsel çökeltiler üzerinde oluşmuş toprak seri ve faz sınırları kesine yakın bir doğrulukla haritalanmıştır.

Çalışma alanlarında saptanan seriler 5 ayrı fizyografik ünite üzerinde yer almaktadır. Bu serilerden Kap, Karataş, Kancalı, Saraççeşme, Beyazkule, Gümüşsu, Tüvem ve Gürgürbaba seriler miosen kireçtaşları üzerinde oluşmuştur. Bunlardan Beyazkule, Tüvem ve Gümüşsu çalışma alanının en yaygın serileridir. Tırtım ve Viranşehir serileri bazalt platoları üzerinde; Tine, Güzelyurt ve Arida serileri Eosen-Miosen yaşlı aşınmış yüksek araziler üzerinde; Seyrantepe ve Yıldıran serileri aşınmış denizsel yükseltiler üzerinde ve Habur, Nasır, Çırpıdere, Ceylanpınar, Gökçayır ve Aburman serileri aluviyal kökenli anamateryaller üzerinde oluşmuştur. Saptanan toprak serileri, Entisol ve Vertisol olanların dışındakiler A,B,C horizonu bulunan yaşlı topraklardır.

Topraklarda tuzluluk-alkalilik sorunu bulunmamaktadır. Ceylanpınar ve Viranşehir Ovaları fizyografik ünite olarak yüksek plato üzerinde yer aldığı için tuzluluk ve alkalilik sorunu yönünden Harran Ovasından daha az riskli durumdadır. Toprakların pH değerleri 7.07 (Ceylanpınar serisi ) ile 8.30 (Saraççeşme serisi) arasında, tuz içerikli % 0.012 (Ceylanpınar serisi) ile % 0.220 (Aburman l serisi) arasında; KDK değerleri 18.5 me/100 g (Seyrantepe serisi) ile 48.9 me/100 g (Aburman 1 serisi) arasında değişmektedir. Değişebilir katyonların çok büyük bir bölümünü Ca++ oluşturmaktadır. Toprakların kireç içerikli % 12.0 (Aburman I serisi) ile % 68.2 (Saraççeşme serisi) arasında; organik madde içerikleri genelde düşük olup üst toprakta % 1 (Tırtım serisi ) ile % 3 (Gümüşsuyu serisi) arasında değişmekte ve derinlikle azalmaktadır. Buna bağlı olarak biyolojik aktivite ve toprakların mineralize olabilir azot içerikleri düşüktür.

Tüm topraklarda kil içeriği yüksek olup başat kil minerali smektitir, bunu paligorskit izlemektedir. Bazı serilerde, özellikle Vertisollerde profil boyunca ağır ve hafif minerallerin pedoturbasyon nedeniyle tekdüze dağılım gösterdikleri saptanmıştır. Tırtım serisine ait profilde horizonlaşma ile birlikte mikroyapının geliştiği saptanmıştır. Bu durum Viranşehir serisinde kendisini tekdüze mikroyapı ile göstermektir. Doymuş hidrolik iletkenlik değerleri genellikle düşük bulunmuş olup toprak-su karakteristikleri değişik seriler ve horizonlar arasında farklılıklar göstermiştir.

Toprakların yüzey katmanlarında yavaş yararlı K içerikleri genelde yüksektir ve derinlikle azalmaktadır. Değişebilir K içerikleri üst toprakta 99 mg/100 g (Aburman 1 serisi) ile 37 mg/100 g (Kap serisi) arasında değişmektedir. Toprak serilerinde belirlenen yararlı mikroelementler (Fe, Mn, Zn, Cu) genellikle yüzey katmanında daha çok bulunmakta ve derinlikle azalma göstermektedir. Zn ve Fe değerleri genelde düşük, Cu ve Mn değerleri ise genelde yüksektir. Toprakların alınabilir fosfor içerikleri serilerin çoğunda yeterli veya yüksek, bazı serilerde ise oldukça düşüktür. En yüksek değer gümüşsu II serisinde (27.6 kg P205/da), en düşük değer Beyazkule 1 serisinde (2,3 kg P205/da) belirlenmiştir.

Sula tarım koşullarında büyük bir tarımsal potansiyelin varlığının saptandığı çalışma alanı topraklarında en önemli üretimi sınırlayıcı faktörlerin ağır kil tekstür, eğim, yetersiz toprak derinliği ve taşlılık-kayalık olduğu belirlenmiştir.

Çalışma alanında drenaj ve tuzluluk sorununun bulunmaması ilerisi için umut vericidir. Buna rağmen özellikle toprakların şişen kil içermeleri ve yüzey topografyasının engebeli oluşu uygun bir sulama yönteminin seçilmesinde göz önünde bulundurulması gereken önemli faktörlerdir.