Proje Sorumlusu : Prof.Dr. Erdoğan PEKEL

Proje Yürütücüleri : Prof.Dr. Kemal ÖZKÜTÜK, Prof.Dr. Orhan ÖZTÜRKCÜN, Doç.Dr. Selahattin KUMLU, Dr. Zeynel CEBECİ, Ar.Gör. Murat GÖRGÜLÜ

Türkiye’nin batıda İçel’den doğuda Şanlıurfa’ya kadar olan güney ve güneydoğu bölgesinde yetiştirilen sarı ve kırmızı renkli sığır ırklarına Güney-Sarı Kırmızı Sığırları denilmektedir. Eker (1956)’ya göre, bu sığırların üç tipi mevcut olup, bunlar içinde en yüksek süt verimli olması nedeniyle önem arzedeni Kilis tipi olarak bilinmektedir. Yapılan çalışmaların çoğunda, ortalama 1800-2000 kg süt verdiği saptanan Kilis sığırlarının bazı sürülerde, örneğin Ceylanpınar Tarım İşletmesi’nde 3053 kg gibi daha yüksek ortalama süt verimine sahip oldukları da saptanmıştır. (Yarkın ve ark.., 1971) 1970’li yıllardan bu yana Bölge’de uygulanan bazı projeler çerçevesinde Siyah Alaca sığırlarla melezlemeler sonucu Kilis populasyonunda çok yüksek düzeyde sayısal azalma olmuş ve hızla devam etmektedir. Önceleri Bölge’deki bazı kamu hayvancılık işletmelerinde de yetiştirilen bu ırk, Ceylanpınar Tarım İşletmesi hariç bu kuruluşlardan da tasfiye edilmişlerdir. Bu nedenlerle, bu projede yüksek süt verimli olması nedeniyle ıslahı yanında, bir gen kaynağı olarak da önem taşıyan Kilis sığırlarının, kültürel, biyolojik ve ekonomik gerekçelerle korunması ve GAP Bölgesi'nde bu sığırlardan yararlanma olanaklarının araştırılması amaçlanmıştır.

Yapılan incelemelerde, GAP Bölgesi’nde Kilis sığırlarının orijin yeri olan Kilis ve çevresinde bile çok az olduğu, Çukurova dahil 10,000 baş civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bölge’de Kilis sığır yetiştiriciliği süt üretimi amacıyla 1-3 başlık aile işletmeleri tarafından yapılmaktadır. Ceylanpınar Tarım İşletmesi Kilis sürüsünde 36 ay ve daha yaşlı 29 ineklere ait ortalama cidago, sırt ve sağrı yükseklikleri ile vücut uzunluğu sırasıyla, 137.6, 134.7, 140.3 cm olarak saptanmıştır. Yine aynı hayvanlara ait göğüs çevresi, göğüs derinliği ve ön incik çevresi sırasıyla 183.6, 67.5, 16.8 cm olarak saptanmıştır.

Araştırmada, Kilis sığırlarının ilkine buzağılama yaşı ve buzağılama aralığı ortalama 1117.4 gün ve 398.2 gün olarak saptanmış olup, her iki karakterin de yıllara göre oluşan çevresel varyanstan önemli derecede etkilendiği belirlenmiştir. Aynı sürüde, 298 laktasyon kaydından hesaplanan laktasyon ve kuruda kalma süreleri sırasıyla 250.4 ve 182.6 gün; laktasyon süt verimi ise 2048.6 kg olarak bulunmuştur. Nabız ve solunum sayıları ile rektal sıcaklık gibi karakterlere bağlı olarak Bölge koşullarında yapılan karşılaştırmalarda, Kilis sığırlarının sıcaklık stresine Siyah Alaca’lardan daha dayanıklı oldukları saptanmıştır. Çalışmada, Kilis sığırlarını koruma ve ıslah etme olanakları üzerine çeşitli modeller de önerilmiş ve tartışılmıştır.