GAP ALANINDA TARIM ÜRÜNLERİ PAZARLAMA YAPISI VE GELİŞTİRİLMESİ

Proje Sorumlusu : Prof.Dr. Oğuz YURDAKUL

Proje Yürütücüleri : Prof.Dr. Onur ERKAN, Doç.Dr. Şinasi AKDEMİR, Yrd.Doç.Dr. M.Enver ORHAN, Yrd.Doç.Dr. Faruk EMEKSİZ, Ar.Gör. Mithat DİREK, Ar.Gör. Necat ÖREN, Ar.Gör. Bahri KARLI, Ar.Gör. Fuat BUDAK, Ar.Gör. Haydar ŞENGÜL

ÖZET

Proje 4 alt projeden oluşmaktadır.

Tahıllar ve Baklagiller Pazarlama Yapısı ve Geliştirilmesi
Endüstri Bitkileri Pazarlama Yapısı ve Geliştirilmesi
Hayvansal Ürünler Pazarlama Yapısı ve Geliştirilmesi
Meyve ve Sebze Pazarlama Yapısı ve Geliştirilmesi

GAP alanında sulamanın faaliyete geçmesine paralel olarak bazı tarım ürünlerinin üretiminde önemli artışlar sağlanacaktır. Projenin başarısı, önemli ölçüde, ürünlerin pazarlanmasındaki sorunların önceden saptanarak giderilmesine bağlıdır. Bu proje bileşeninde bölgedeki mevcut üretim ve pazarlama yapısının, irdelenmesi ve pazarlama sorunlarını azaltıcı, pazarlama maliyetini düşürücü, etkin bir pazarlama sisteminin önerilmesi amaçlanmaktadır.

Elde Edilen Sonuçlar:

Birinci, ikinci ve üçüncü alt projeler tamamlanmıştır. Araştırma bulguları özet olarak aşağıda verilmiştir.

Birinci alt proje ile ilgili başlıca bulgular:

Araştırma kapsamına giren işletmelerde ortalama işletme büyüklüğü 249 dekardır.

İşletmelerde ürün deseni şöyledir: Tahıllar % 44, baklagiller % 14, diğer tarla ürünleri % 16, sebze ve meyveler % 1 ve nadas % 25.

İşletmelerde üretilen buğdayın % 69’u, arpanın % 51’i, mercimeğin % 84’ü ve nohutun % 86’sı pazara arz edilmektedir.

Satış yerleri arasında tüm tahıl ve baklagil türlerinde ilk sırada tüccar yer almaktadır. Tüccara yapılan satış oranı ürünlere göre değişmekte olup, % 42 ile % 85 arasındadır. Tüccarı önem sırasıyla komisyoncu, TMO ve diğer alıcılar izlemektedir.

Pazarlama masrafının çok büyük bir bölümünü taşıma masrafı oluşturmaktadır.

Üreticilerin küçük bir bölümü (% 12) bir tarım kooperatifine üyedir.

Kooperatif hizmetleri üreticiler tarafından genellikle yetersiz bulunmaktadır.

İkinci Alt Proje ile İlgili Başlıca Bulgular

İncelenen 112 tarım işletmesinde, işletme arazisinin ortalama olarak % 58.9’u pamuk, % 33,9’u tahıl, %0,6’sı baklagil ve % 6.6’sı diğer ürünlere ayrılmıştır.

İşletmelerde üretilen pamuğun % 93.1’i hasat mevsimi içinde, % 6.9’u depolanarak bir süre sonra satılmıştır.

Kütlü pamukların % 84.2’si tüccara, % 3.8’i çırçır ve prese fabrikalarına ve % 12’si Çukobirliğe satılarak değerlendirilmiştir.

İncelenen dönemde piyasa fiyatı Çukobirlik alımlarında uygulanan fiyatın altında teşekkül etmiştir.

Pazarlama masrafının çok büyük bir bölümünü taşıma masrafı oluşturmaktadır.

Kütlü pamuk pazarlamasında üreticilerin fiyat oluşumuna yeterince etkilerinin bulunmadığı saptanmıştır.

Üçüncü alt proje ile ilgili başlıca bulgular:

Araştırma kapsamına giren 150 işletmede ortalama işletme büyüklüğü 99 dekardır. İşletme arazisinin % 60.3’ü kuru, % 39.7’si sulu araziden oluşmaktadır.

İşletmelerde ürün deseni şöyledir. Meyve % 23.7, sebze 7.8, tahıllar % 35.4, baklagiller % 1.5, pamuk 26.8 ve diğer % 4.8.

İşletmelerde üretilen ürünlerin pazara arz oranları şöyledir. Antepfıstığı % 88, zeytin % 75, üzüm % 83, nar % 93, domates % 78, kavun-karpuz % 78, patlıcan % 91, biber % 90.

Bölgede meyve-sebze pazarlama kanallarında yer alan aracılar komisyoncu, tüccar, kooperatifler, tekel ve özel fabrikalardır. Bunların önem derecesi meyve-sebze türleri itibariyle farklılık göstermektedir.

Satılan ürünlerin büyük bölümü (%85-100) alıcıya işletme dışında (Pazar yeri, hal vb.) teslim edilmektedir.

Üreticiler tarafından depolama sebzelerde hiç yapılmazken, meyvelerden antepfıstığı kuru üzüm ve narda yapılmaktadır. Depolama oranı antepfıstığında % 12, kuru üzümde % 25 ve narda % 50 olarak saptanmıştır.

Meyve ve sebzelerin pazarlama masrafları içinde işçilik, ambalajlama, taşıma, komisyon ücreti ve diğer masraflar bulunmaktadır. Pazarlama masrafları içinde meyvelerde aile işgücü masrafı, sebzelerde komisyon ücreti ilk sırayı almaktadır.

Pazarlama hizmetleri genellikle üreticiler tarafından yerine getirilmektedir. Pazarlama hizmetlerindeki etkinlik derecesi düşüktür. Bölgede meyve-sebze pazarlama için gerekli işleme ve paketleme tesisleri bulunmamaktadır.