PAMUK ÜRETİMİNDE YÜZEY SULAMA YÖNTEMLERİNİN OPTİMİZASYONU VE YAĞMURLAMA SULAMA İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Proje Sorumlusu : Prof.Dr. Rıza KANBER

Proje Yürütücüleri : Yrd.Doç.Dr. Sermet ÖNDER - Prof.Dr. Atilla YAZAR - Prof.Dr. Kemal KOÇ - Doç.Dr. Bülent ÖZEKİCİ - Yrd.Doç.Dr. Harun KÖKSAL - Araşt.Gör. Mustafa ÜNLÜ - Araşt.Gör. Metin SEZEN

ÖZET

Bu çalışmada 0.7 m eninde 160 m boyundaki karıklarda farklı işletim biçimleri, sulama performansları yönünden test edilerek; yağmurlama sulama ile karşılaştırılmıştır. Sulama suyu, ya serbest drenaj koşullarında verilmiş yada karık içlerinde göllendirilmiştir. Bazı konularda ilerleme fazında sulama suyu, fasılalı (surge) biçiminde verilirken; kimi karıklarda depolama fazında debi azaltımına gidilmiş; kiminde ise yüzey akışı kullanılmıştır. Bir kısım işletme biçimlerinde ise su kısıntısı uygulanmıştır. Yağmurlama sulamada çizgi kaynaklı laterallerden yararlanılan farklı sulama düzeyleri yaratılmıştır. Sulamalar 10-14 gün aralıklarla yapılmıştır.

Araştırma sonuçlarına göre, en fazla sulama suyu serbest drenajlı (SK=1541 mm); en az ise ardışık sulanan göllendirmeli (DKG=584 mm) karıklara verilmiştir. Yağmurlama yönteminde tam su alan parsellere serbest drenajlı karıklardan % 30 daha az sulama suyu uygulanmıştır. Sulamalarda yüzey akışının en az % 25’i kullanılmıştır.

Suyun karık boyunca ilerlemesi, işletim biçiminde ve eksik nem değerine göre değişmiştir. İlerleme fazında yüksek giriş debilerinin kullanılması veya suyun fasılalarla verilmesi, ilerlemeyi hızlandırmıştır.

Pamuk Tarlası

Fasılalı karık işletim biçimi ilerleme fazını, sürekli karığa göre % 22-27 arasında kısaltılmıştır. Ayrıca, 40 dakikalık Toff değeri, diğer fasılalara göre, ilerleme süresini %7 oranında kısaltmıştır. Buna bağlı olarak, karık işletim biçimleri ilerlemede kullanılan su miktarlarını da değiştirmiştir. Ardışık karıklarda toplam suyun % 75; fasılalı karıklarda ise % 47’si ilerleme fazında kullanılmıştır.

Suyun göllendirildiği işletme biçimlerinde % 94 (GK) ve % 89 (DKG) ile en yüksek uygulama randımanlarına (Ea) ulaşılmıştır. Ancak, değinilen uygulamalardan ardışık göllendirmelilerde % 21; diğerlerinde ise % 4-6 oranındı yana sızma kayıpları ölçülmüştür.

Fasılalı karıklarda ise infiltrasyon önemli ölçüde düşmüş, buna karşı en yüksek yüzey akış kayıpları (%38-40) anılan işletme biçimlerinde meydana gelmiştir. Buna bağlı olarak, anılan karıklarda uygulama randımanları da düşmüştür (%60-%70). Yüzey akışının kullanıldığı konuda Ea= %86 değeri elde edilmiştir. Anılan karıklarda diğer serbest drenajlılara göre, % 15 ile daha küçük akış kayıpları meydana gelmiştir. Gerek karık, gerekse yağmurlama yöntemlerinde ölçülen Er, Ei, UCC ve UD gibi sulama performanslarının yüksek ve kabul edilebilir sınırlar içerisinde olduğu belirlenmiştir.

Yağmurlama sulamadan elde edilen veriler kullanılarak pamuk su tüketimi ile kütlü verimi arasında bağdaşım katsayıları oldukça yüksek doğrusal ilişkiler elde edilmiştir. Bunlardan yararlanılarak oransal su tüketimi eksilişleri ile oransal verim azalışları arasındaki ilişkiyi gösteren verim tepki etmeni, Ky, hesaplanmıştır. Harran Ovası koşulları için pamuk verim tepki etmeni, Ky=0.86 olarak bulunmuştur.