PROJE ADI

UYGULAYAN KURULUŞ

1. SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA PROGRAMI

UNDP / GAP BKİ

2. KIRSAL KALKINMA PROGRAMI

FAO / GAP BKİ

3. GAP BÖLGESEL KALKINMA PROGRAMI

AB / GAP BKİ

4. DÜNYA BANKASI DESTEKLİ PROJELER

DB / GAP BKİ

1. SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA PROGRAMI

www.un.org.tr/undp/UNDP.HTM

U

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile birlikte ortaklaşa yürütülen 5.9 milyon ABD Doları değerinde "GAP Bölgesinde Sürdürülebilir Kalkınma Programı" Proje Paketi; 1997 yılında başlamıştır.

Program, aşağıda belirtilen alt temalar kapsamında belirlenmiş 33 alt projeden oluşmaktadır:

1. Dezavantajlı gruplar için gelir yaratılması; sosyal merkezler aracılığıyla kadının durumunun iyileştirilmesi; gezici eğitim ve ulaşım; daha güçlü topluluk katılımıyla Sosyal Sürdürülebilirliğin Geliştirilmesi ve Sosyal Hizmetlerin Yaygınlaştırılması,
2. Tarım reformu, danışmanlık hizmetleri, tarımsal üretim sistemlerinin yeniden düzenlenmesi vb. yoluyla Tarımsal Sürdürülebilirliğin Geliştirilmesi ve Üretkenliğin Artırılması,
3. Yeni iş alanları yaratılması, yatırım teşvikleri, sermaye oluşumu, kredi imkanlarının artırılması ve girişimciliğin geliştirilmesi yoluyla Yerel Girişim ve Sanayi Gelişiminin Teşvik Edilmesi,
4. Entegre kentsel imar planlaması ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi yoluyla Sürdürülebilir İnsan Yerleşimlerinin Geliştirilmesi,
5. Mekansal ve çevresel yönetim, çevresel etki değerlendirmesi ve ekolojik koşulların izlenmesi yoluyla Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Kullanımının Sağlanması.

5 milyon dolarlık bu entegre ve çok yönlü programın maliyeti GAP BKİ ile donör tarafından ortaklaşa paylaşılmaktadır. Bununla birlikte, program çerçevesindeki projelerin gerektiği gibi uygulanması, yeni projelerin dahil edilmesi ve mevcutların kapsamının genişletilmesi zaman içinde üçüncü tarafların finansman katkısını gerektirmektedir.

Nitekim, İsviçre Kalkınma İşbirliği kuruluşuna (SDC) bu amaçla yapılan başvuru sonucunda, İsviçre Hükümeti ile UNDP arasında 5 Haziran 2000 tarihinde Ankara’da imzalanan protokolle birlikte 2.2 milyon dolarlık bir katkı sağlanmıştır.

UNDP aracılığıyla SDC tarafından finanse edilecek proje paketi gençler, dezavantajlı gruplar ve kentli yoksulluğuna odaklı projelerden oluşmaktadır:

1. Sosyal Kalkınma için Gençliğin Güçlendirilmesi
2. Girişimci Öğrenciler: Genç Girişimciler için Program
3. Kadınların Ekonomik Anlamda Güçlendirilmesi
4. Muhtaç Durumdaki Çocuklara Yardım
5. Göçebe Grupların Kalkınma Sürecine Entegrasyonu
6. Mardin’de Katılımcı Kentsel Yeniden Yapılanma

Bu programın başlıca amacı, FAO, UNIDO, WHO ve UNICEF gibi BM kuruluşlarından teknik girdi alarak ve insan merkezli bir sürdürülebilir kalkınma ortamı yaratarak GAP bölgesindeki sosyo-ekonomik eşitsizliklerin giderilmesidir. Program :

• Katılımcı uygulamalar ve bilinç-duyarlılık geliştirme,
• Dezavantajlı grupların daha üretken hale getirilmesi,
• Çevre, tarım, konut, sulama ve topluluk yaşamı alanlarında sürdürülebilirliğin sağlanması amaçlıdır.

Daha çok gençler ve çocuklarla ilgili projelerin öncelikli olacağı ikinci aşama 20 Aralık 2004 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girmiş olup, uygulamaya geçilmiştir.

2. KIRSAL KALKINMA PROGRAMI

F

GAP BKİ ile BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) arasındaki ilişkiler, işbirliği olanaklarını araştırmak ve GAP deneyiminin başta 8 Türki Cumhuriyet olmak üzere dünyanın diğer ülkeleriyle paylaşılmasını sağlamak üzere 1997 yılı Ekim ayında başlamıştır.

İlk temasların ardından, 10 alt projeden oluşan "GAP - FAO Kırsal Kalkınma Programı" ile ilgili çalışmalara başlanmıştır.

Kırsal kesimde yaşayanların gelir düzeyini artırmayı amaçlayan programın belli başlı hedefleri arasında şunlar yer almaktadır:

• Tarımsal faaliyetleri farklılaştırarak tarımsal üretkenliğin artırılması,
• Tarımsal etkinliğin artırılması,
• Çiftçi eğitim ve yayım hizmetlerinin geliştirilmesi,
• Kapasite geliştirme.

Program kapsamında başlatılan önemli projeler şunlardır:

1. GAP İdaresi’nin Sürdürülebilir Kırsal Kalkınma Alanındaki Kapasitesinin Geliştirilmesi,
2. GAP Tarımsal Yayım ve Eğitim Projesi,
3. Koruklu Araştırma ve Deneme İstasyonunun Uluslararası Araştırma ve Eğitim Merkezi Haline Getirilmesi,
4. GAP Bölgesinde Hayvancılığın Geliştirilmesi Projesi,
5. GAP Bölgesinde Küçük Ölçekli Balıkçılığın Geliştirilmesi Projesi,
6. GAP Bölgesinde Örgütlenmenin Geliştirilmesi Projesi,
7. Dicle Havzası Geliştirme Projesi,
8. Kadınların Tarımsal Üretime Aktif Katılımlarını Sağlama Projesi,
9. Besni Bağcılık Geliştirme Projesi,
10. GAP İdaresi Bölge Müdürlüğünde Uzaktan Algılama ve Coğrafi Enformasyon Sistemleri Oluşturulması.

3. GAP BÖLGESEL KALKINMA PROGRAMI

A

GAP İdaresi 1996 yılından bu yana sosyal, ekonomik, tarımsal, fiziksel ve çevresel sürdürülebilirlik konusunda proje önerileri hazırlamış ve AB fonlarından, özellikle de MEDA fonlarından yararlanabilmek amacıyla bu proje önerilerini Hazine Müsteşarlığı aracılığıyla AB’ye iletmiştir. 1999 yılı Haziran ayında 36 projeden oluşan ve 20 milyon Euro tutarındaki bir paket Ankara’daki AB temsilcisine sunulmuştur.

2000 yılındaki Helsinki Zirvesinin ve AB delegasyonunun 2000 yılı Ocak ayında yaptığı ziyaretin ardından, AB tarafından "GAP Bölgesel Kalkınma Programı" çerçevesinde 43.5 milyon Euro tutarında bir hibe sağlanmıştır. Buna ilave olarak 07 Aralık 2002 tarihli antlaşma ile 3.5 Milyon Euro ek bir kaynak ile AB tarafından toplam 47 Milyon Euro hibe temin edilmiştir.

"GAP Bölgesel Kalkınma Programı"nın temel amacı, bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi, sürdürülebilir ekonomik büyümenin sağlanması, bölgedeki istihdam kapasitesinin genişletilmesi, çevre koşullarının iyileştirilmesi ve kültürel mirasın korunması gibi ulusal hedeflere koşut olarak Türkiye’nin güneydoğusunda yaşayanların ekonomik ve sosyal koşullarının iyileştirilmesidir.

Programın daha somut hedefleri arasında ise şunlar yer almaktadır:

• Yerel girişimlerin desteklenerek istihdam imkanları ve yeni iş alanları yaratılması,
• Kırsal kesimi destekleyici gelir getirici faaliyetlerin geliştirilmesi,
• Bölgede zengin kültürel ve tarihsel mirasa sahip alanları yenileyip geliştirerek kültürel mirasın korunması ve turizm potansiyelinin geliştirilmesi,
• Bölgede çevre konusunda bilinç ve duyarlılık yaratarak çevre koşullarının iyileştirilmesi.

Program kapsamındaki belli başlı bileşenler aşağıdaki gibi belirlenmiştir :

• Küçük ve Orta Ölçekli Girişimcileri Destekleme (uygulayıcı kuruluş olarak UNDP), 7.6 Milyon Euro
• Kırsal Kalkınma ve Mikro Kredi Bileşeni (uygulayıcı kuruluş olarak TKV), 24 Milyon Euro
• Kültürel Mirası Geliştirme Bileşeni, 15 Milyon Euro

Kültürel Mirasın Geliştirilmesi Projesi ile GAP Bölgesi'nde AB standartlarına uygun entegre "Kültürel Miras Stratejisi"nin hazırlanması ve uygulanması için bölgesel ve ulusal kapasitenin oluşturulması amaçlanmıştır. Proje için "teklife çağrı" duyurusu 16 Mart 2004 tarihinde yapılmıştır. Bu kapsamda kamu kesimi, STK ve özel sektörden toplam 121 adet proje gelmiş; değerlendirmeler tamamlanmıştır. Hibe verilen projeler, bir basın duyurusu ile 24 Şubat 2005'te ilan edilmiştir. AB'ye sunulan projeler değerlendirilmiştir. 35 proje seçilmiş, 31 projenin kontratları tamamlanmış ihale süreci başlamıştır.

Kırsal Kalkınma Projesi ile kırsal alanda sürdürülebilir gelir yaratmak amacıyla fakirliğin azaltılması ve istihdam olanaklarının artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda tanıtım ve eğitim toplantıları tamamlanmıştır. Tanıtım toplantılarına GAP İllerinin tamamında kamu, STK ve özel sektörden 1 163 kişi katılmıştır. AB standartlarında kapsamlı AB proje hazırlama formatının anlatıldığı eğitim toplantılarına da 500 kişi katılmıştır. Proje için teklife çağrı duyurusu 15 Mayıs 2004 tarihinde yapılmış ve bu kapsamda 485 proje başvurusu olmuştur. İdari uygunluk açısından değerlendirmeler tamamlanmış, 99 proje seçilmiştir.

Küçük ve Orta Ölçekli Girişimcileri Destekleme Projesi ile Bölge'nin ulusal ve uluslararası pazarlarda rekabet gücünün artırılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda 351 firmaya danışmanlık hizmeti verilmiş; 29 seminerden yatırımcı potansiyeli sayılabilecek 1392 kişi yararlanmıştır. Ayrıca, 1 300 firma için AB kod sistemine uygun veri tabanı hazırlanarak, envanter çalışması yapılmıştır.

KOBİ Geliştirme Hibe Programı kapsamında; Bölge'deki girişimcilere, yürütmekte oldukları işlerin geliştirilmesi yada yenilerinin kurulması amacıyla, finansman desteği sağlamak üzere tahsis edilen 2 milyon Euro tutarında fon kullanılabilir duruma gelmiştir. Fonun hibe olarak dağıtılması amacıyla bir teklife çağrı rehberi hazırlanmış olup Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği tarafından onaylanması beklenmektedir. Program kapsamında ihracata yönelik, istihdam oluşturucu, katma değeri yüksek, imalat sanayinin gelişimini destekleyen ve bu sayede yerel ekonomik kalkınmayı tetikleyen projelere öncelik verilecektir.

W

Dünya Bankası, 1997 - 1998 döneminde, GAP Bölgesindeki kırsal ve kentsel altyapıların iyileştirilmesine yönelik iki projenin hazırlık çalışmaları için 650.000 dolarlık bir hibe yardımı yapmıştır. Bunlar, Şanlıurfa-Harran Ovaları Tarla İçi ve Köy Geliştirme Projesi ile GAP Kentsel Planlama ve Sanitasyon Projesi'dir.

Projenin bu bölümünün tahmini maliyeti 100 milyon dolar civarındadır. Dünya Bankası bu maliyete 60 milyon dolar katkıda bulunmuştur. Dünya Bankası finansmanı, Banka’nın standartlarına, kurallarına ve ölçütlerine uyan bir proje teklifi hazırlanmasını şart koşmaktadır. Dünya Bankası 3 Ekim 1997 tarihinde, proje çerçevesindeki teknik bileşenlerin, uygulama usullerinin ve izleme-değerlendirme çalışmalarının belirlenmesinde kullanılmak üzere "Proje Geliştirme Teknik Yardımı" olarak 300.000 dolarlık hibe yardımı sağlamıştır.

Banka’nın koşulları gözetilerek, "proje hazırlık aşaması" için iki aşamalı bir uluslararası ihaleye gidilmiştir. Çeşitli firmalar tarafından verilen mali tekliflerin değerlendirilmesinin ardından, Oklahoma State University (ABD) ve Su-Yapı Mühendislik ve Danışmanlık Şirketi (Türkiye) tarafından oluşturulan bir ortak girişimin teklifi tercih edilmiştir. Banka’nın onayı üzerine ortak girişim ile görüşmeler 25 Mayıs 1998 tarihinde başlatılmış ve sonunda 9 Temmuz 1998 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Projenin hazırlık aşaması böylece tamamlanmıştır.

Bu projenin ana amacı, çevresel açıdan önem taşıyan kimi girişimlere yönelik proje hazırlıklarına teknik destek sağlanmasıdır.

Dünya Bankası, 28.5 milyon dolar tutarındaki bu projeye 19.5 milyon dolarlık katkı sağlamıştır. Ön çalışmaların ilk aşaması için Banka 150.000 dolarlık bir Avusturya Hükümet Fonu sağlamıştır. İlgili çalışmaların tamamlanmasının ardından Banka tarafından projeyle ilgili olarak Avusturya’lı danışmanlık firması Posch & Partners görevlendirmiştir.

Banka, 27 Eylül 1997 tarihinde proje hazırlık çalışmalarının ikinci aşaması için 350.000 dolarlık bir hibe yardımı yapmıştır. Çeşitli firmalar tarafından yapılan tekliflerin değerlendirilmesinin ardından, Posch & Partners Danışmanlık ve Mühendislik firması(Avusturya)/ Su Yapı Mühendislik ve Danışmanlık (Türkiye); Kent-Kur Proje Danışmanlık (Türkiye) ve TBU (Avusturya) ortak girişimi projeyi üstlenmiştir. Bankanın onayının ardından ortak girişimle görüşmeler 13 Nisan 1998 tarihinde başlatılmış, 24 Haziran 1998 tarihinde ise sözleşme imzalanmıştır. Böylece proje hazırlık aşaması tamamlanmıştır.