I- KADINLARIN SOSYO-EKONOMİK DURUMUNUN GÜÇLENDİRİLMESİ
Kadınların ev içindeki sorumlulukları ağırdır. Zamanlarını ev içi ve ev dışı çalışmalar arasında bölüştürmek zorunda olmaları, onlar için zaman yoksunluğuna yol açmakta, çalışma hayatına katılımlarını sınırlamaktadır. Eğitim seviyelerinin, iş hayatıyla ilgili bilgi ve becerilerinin zayıflığı ve iş deneyimlerinin eksikliği de bölge kadınlarını insani sermaye olarak zayıf duruma düşürmektedir. Kadınlar, geçimlerini sağlamada ek kaynak elde etmek için çalışmak istemekte, ancak sanayi ve hizmet alanlarında ücretli istihdam olanakları yetersiz olduğundan yada sosyo-kültürel sebeplerle bunu gerçekleştirememektedirler. Çok az da olsa girişimciliği tercih eden kadın girişimciler ise çoğunlukla bulundukları duruma en uygun alan ve ürünleri, üretim yer ve şeklini (evde, ortak atölyelerde) benimsemekte, ancak kurulan işletmeler genellikle kadınların önceki iş deneyimlerinin olduğu alan ve ürünlere yönelik olmamaktadır.
Projenin Amacı; GAP Bölgesi’nde kadının sosyo-ekonomik yönden güçlendirilmesi amacı doğrultusunda, bölge kadınlarının üretebilecekleri pazarlama potansiyeli olan ürünlerin pazar bağlantılarının kurulması, kadınların ürettikleri ürünlerin satılabilmesi için altyapı oluşturulması ve kadınlara yönelik mesleki beceri kazandırıcı pazarlama, tasarım ve satış teknikleri vb. alanlarda eğitimlerini verilmesi hedeflenmiştir.
ÇATOM’lar (Çok Amaçlı Toplum Merkezleri), Diyarbakır Kibele Kadın Kooperatifi, Diyarbakır ve Mardin Kadın Merkezleri, Mardin Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı, Diyarbakır Yeni Yaşam Atölyesi, Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği-Gaziantep Şubesi, Şırnak Şirgev, Siirt Halk Eğitim Merkezi vb. diğer kadın STK’larıyla birlikte çalışılmıştır.
a. Ürün Geliştirme - Tasarım Atölyeleri
GAP Bölgesi’ndeki illerde kaliteli ve katma değeri yüksek ürünler geliştirmek amacıyla, o ile ait malzemeleri kullanarak özgün ürünler yaratan atölyeler aşağıda yer almaktadır:
b. Altyapı Oluşturmaya Yönelik Kooperatifler
ÇATOM’ların ve diğer kadın STK’larının pazarlama altyapılarını oluşturmak ve kurumsal sürdürülebilirliklerini sağlamak amacı ile kooperatifleşme çalışmaları yürütülmüştür. Bu amaçla;
c. İstihdam Yaratma - Atölyeler
Pazarlar, fuarlar ve kooperatiflerin yanı sıra, kadınlara fırsat yaratabilecek diğer alanlarda da istihdam oluşturmak amacıyla birçok atölye kurulmuştur:
Ayrıca Mardin’de bazı kadın STK’larına eğitim ve atölye desteği verilmiştir.
d. İstihdam Yaratma - Mutfaklar
Kadınlara, becerilerini kullanabilecekleri alanlarda istihdam fırsatı yaratmak amacıyla aşağıdaki mutfaklar ve tesisler kurulmuştur:
Ocak - Haziran 2006 tarihleri arasında her ay düzenli olarak, ÇATOM ve STK’lardan 2’şer kişilik gruplar halinde ortalama 25 kadına tasarım, pazarlama ve satış teknikleri konuları üzerine eğitimler verilmiştir.
Toplumsal cinsiyet konusunda toplumda duyarlılık yaratmak amacıyla, Ocak-Haziran 2006 tarihleri arasında, 138 muhtar, 106 imam, 4 sağlık personeli ve 1 avukat olmak üzere 9 ilde toplam 249 kişiye eğitim verilmiştir.
e. Tanıtım ve İletişim
Bölgede tüm kadın kuruluşları, üniversiteler ve barolar işbirliğinde, üretim, girişimcilik, kadın hakları, GAP Bölgesi’ndeki örnek kadınların başarı öyküleri, el sanatları, sağlık vb. konuları ve ulusal ve uluslararası STK’lardan örnekleri içeren MOZAİK dergisi her iki ayda bir yayınlanmış ve kamu kuruluşları, STK’lar ve bireyler olmak üzere 1200 kişiye ücretsiz dağıtımı yapılmıştır.
Bölgedeki kadın kuruluşları arasındaki iletişimi kuvvetlendirmek amacı ile GAP Bölgesi’nde üretim yapan yaklaşık 50 kadın kuruluşunun yer aldığı, faaliyetlerinin ve irtibat bilgilerinin sıralandığı bir STK Rehberi hazırlanmıştır.
GAP Bölgesi illerinin, bölge kadınları tarafından üretilen ürünlerin, kadın kooperatiflerinin, kadın üreticilerin ve başarı örneklerinin tanıtılması amacı ile www.gapkadinurunu.org isimli bir web sitesi oluşturulmuştur.
Kadınların ekonomik hayata katılımlarının ve sosyo-ekonomik konumlarının güçlendirilmesi amacıyla yerel, ulusal ve uluslararası deneyimlerin paylaşıldığı bir toplantı düzenlenmiş ve bu toplantının çıktılarına dayalı olarak, bir eylem planını da içeren "Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Kadınların Ekonomik Güçlenmelerine Yönelik Yol Haritası" konulu bir kitap hazırlanmıştır.
f. Toplantılar
g. Satış ve Pazarlama
Bölgede kadınlar tarafından üretilen ürünlerin satış ve pazarlama ağının kurulması amacıyla, direkt pazarlama, adil ticaret kanalıyla ihracat, ulusal fuarlara katılım, bölgede açılan kadın ürünleri pazarları ve www.gapkadinurunu.org web sayfasıyla ürünlerin tanıtımı ve pazarlaması yapılmıştır. Örneğin, kuru gıda, tebrik kartları, yerel şallar gibi ürünler büyük şehirlerdeki mağazalara direkt pazarlama ile satılmıştır.
h. Satış ve Pazarlama - Adil Ticaret
Bilindiği gibi "Adil Ticaret", geniş pazarlara açılma imkanı bulamayan küçük çaptaki üreticiler ve bu üreticilerin gelişmesine katkıda bulunmak isteyen tüketiciler arasında doğan alternatif bir alışveriş şekli olup, yerel üreticiye aracılar olmadan ürünlerini daha geniş pazarlara satabilme olanağı vermektedir. Hem ülke ve bölgenin tanıtılması, hem de geniş bir pazar olanağı sağlanması amacıyla adil ticaretin yoğun gerçekleştiği bir pazar olan Fransa pazarının denenmesine çalışılmıştır. Bu kapsamda 11 Aralık 2006 tarihinde Fransa’yla ilk kuru üzüm adil ticareti Adıyaman/Besni/Suvarlı’da kadın çiftçiler tarafından kurulan kooperatif yoluyla gerçekleşmiştir. Fransa’ya 3975 kg kuru üzüm ihraç edilmiş olup, bu satıştan 23,870 YTL gelir elde edilmiştir.
i. 9 İle 9 Modacı Projesi
Bir alt proje niteliğinde olan "9 İle 9 Modacı" projesi kapsamında Ağustos-Eylül 2007 tarihleri arasında, Moda Tasarımcıları Derneği’nin kurucusu ve üyesi olan 9 moda tasarımcısı (Arzu Kaprol, Hatice Gökçe, Alex Akimoğlu, Özlem Süer, Ceren Erten, İdil Tarzi, Hakan Yıldırım, Ümit Ünal ve Bahar Korçan) bölgede bulunan 9 ile saha ziyaretleri gerçekleştirmişlerdir. Bu projeyle Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak’a özgü motif ve dokularla özgün ve pazarlanabilir ürünlerin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Her ilin sorumluluğunu farklı bir moda tasarımcısı üstlenmiştir. Moda tasarımcıları tarafından yapılan saha ziyaretlerinden sonra ilk numuneler Kasım 2007 tarihinde çıkmıştır. Bu numunelerin üretimlerini takiben satış bağlantılarının da yapılması hedeflenmektedir.
j. Değerlendirme
Bu proje bileşeni ile kadınların kişisel kapasite gelişimi ve sosyo-ekonomik güç kazanımına yönelik bir dizi faaliyetin yanı sıra, kadınlar arasında örgütlenme ve ortak üretim/pazarlama modellerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bölgede 1995 yılından beri kadınların toplumsal ve ekonomik gelişimine katkıda bulunmak amacıyla faaliyet gösteren ÇATOM’lar ve benzer amaçları paylasan sivil toplum kuruluşları proje bileşeninin yararlanıcı/hedef kitlesini oluşturmuştur.
Bölgede ÇATOM’ların ve diğer kurum ve kuruluşların son yıllardaki deneyimlerinin ışığında, özellikle kadınlara yönelik gelir ve istihdam yaratıcı etkinliklerde karşılaşılan sorunların aşılabilmesi için, yeni kurumsal kapasite geliştirme çabaları ile birlikte, ürün kalitesinin artırılması ve çeşitlendirilmesi, pazarlama ve kooperatifçilik konularında çeşitli eğitimler verilmesi sağlanmış, piyasa koşullarında rekabet edecek üretim örgütlenmelerini gerçekleştirecek adımlar atılmıştır. Kadınlara ve erkeklere yönelik kadın-erkek eşitliği konusunda eğitimler verilerek kadınların toplumsal konumunun iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, bölgede kadınlara yönelik faaliyet gösteren çeşitli kuruluşlar arasında iletişim ağı kurularak, bilinç ve duyarlılık geliştirme çalışmalarına katkı yapılması hedeflenmiştir.
"Kadının Sosyo-ekonomik Durumunun Güçlendirilmesi" bileşeninin önemli etkilerinden biri, projenin uygulanmasıyla ÇATOM ve sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerinin gelir getirici etkisinin arttırılması olmuştur. Sınırlı olmakla birlikte istihdam ve gelir artışı da gözlemlenmiştir. Ayrıca projenin faaliyetleri sayesinde ürün çeşitliliği ve pazarlanabilme kapasitesinde bir artış sağlanmıştır. Ulaşılan kadınların örgütlü etkinliklere daha açık oldukları ve sosyal çevrelerini genişletme yolunda oldukları gözlenmiştir. Proje bileşeni kapsamındaki faaliyetlere katılım, kadınların özgüvenlerini ve kişisel kapasitelerini artırmıştır.
Genel olarak, proje kapsamındaki kurumlar arasında sınırlı bir işbirliği oluşmuştur. Mevcut insan kaynaklarının kullanımı açısından verimliliğin oldukça yüksek bir seviyede olduğu gözlemlenmiştir. Ürün geliştirme ve pazarlama konularında proje süresinin uzun vadeye yayılması ve pazarlama konusunda uzman sayısının arttırılmasının mevcut verimliliği artırmıştır.
Aşama-II sonuç değerlendirmesini parasal kriterlere dayalı şekilde yapmanın anlamlı olmayacağı projede, kadın bileşeninin katma değerinin, verilen tasarım, üretim, pazarlama eğitimleri ve kurulmaya çalışılan pazarlama bağlantılarının yanı sıra kooperatifleşme ve mutfak kurulması gibi kurumsal kapasiteyi artırıcı girişimler ve yararlanıcılara kazandırılan becerilerden oluştuğu görülmüştür.
Bileşen kapsamındaki faaliyetler "yoksuldan yana" bir stratejinin uygulama araçları olarak görüldüğü ölçüde, bölgedeki dezavantajlı grupların başında gelen kadınların sosyo-ekonomik konumlarının güçlendirilmesi açısından yeni örgütlenme modellerine gereksinim duyulmaktadır. Ancak, gelir getirici faaliyetlerin sürdürülebilirlik sorunlarını aşmaya yönelik kurumsal kapasite yaratmak için bir bakıma yeniden keşfedilen kooperatifçiliğin, ürün geliştirme, pazarlama ve kurumsal kapasite artırma çabalarında niteliksel bir dönüşüm sağlayacağı yönünde yaratılan beklentilerin, yeni hayal kırıklıklarına yol açmaması için önlemler düşünülmesinde yarar vardır.
Son Güncelleme : 16 Ocak 2008