a) Faaliyetler

Gençlik ve Kültür Evlerinde proje kapsamında kapasite artırıcı ve istihdama yönelik programlar, sosyal-kültürel etkinlikler, toplumsal duyarlılık, tanıtım ve bilgilendirme toplantıları ve değişim programları uygulanmıştır.

9 İldeki Gençlik ve Kültür Evlerinde Yürütülen Faaliyetlere Katılımın İl Bazında Dağılımı (Mart 2005 - Temmuz 2006)

Projenin II. Aşamasında (Mart 2005 - Temmuz 2006) düzenlenen faaliyetlerle ulaşılan genç sayısı 27789’dur.

Ulusal staj programı; gençlerin iş dünyasına girişlerini kolaylaştırmak, gençler ile özel sektör arasında bir bağ yaratmak amacı ile uygulanmıştır. Bu program ile gençlerin yurtiçinde farklı şirketlerde staj yaparak mesleki tecrübe kazanmaları için fırsat yaratılması hedeflenmiştir.

GAP Bölgesi’nde 9 ilde bulunan Gençlik ve Kültür Evleri bünyesinde uygulanan bu program ile gençlere yönelik mesleki eğitim planlaması ile gençlerin özel sektörde staj yapmalarına olanak sağlayacak çalışmalar yürütülmüştür. Bu amaç doğrultusunda her ilden 25 özgeçmiş toplanarak bir havuz oluşturulmuştur. Program kapsamında Mardin’de 8, Gaziantep’te 6, Siirt’te 5, Batman’da 3, Adıyaman’da 3 genç olmak üzere toplam 25 genç staj yapmıştır.

Ayrıca, Kadın Girişimcileri Derneği (KAGİDER) ile işbirliği yapılarak 17 üniversite öğrencisi genç kıza staj imkânı yaratılmıştır. Staj sonunda Batman’dan gelen bir kız öğrenci İstanbul’da işe yerleştirilmiştir.

İstihdam ve eğitim; Sancak Arat Denim A.Ş yapılan işbirliği sonucunda 2006 ve 2007 yıllarında, Siirt’te 400 kişiye tekstil alanında eğitim verilmiş ve bunlardan 240 kişi işe alınmıştır.

MEB ile işbirliği yapılarak, gençlere profesyonel yaşamları için mesleki değerler vermek ve eğitim sağlamak amacı ile 9 ilde 37 mesleki eğitim yapılmıştır. Bu eğitimlere 738 kişi kayıt yaptırmış, 402 erkek, 209 kız olmak üzere toplam 611 kişi sertifika almaya hak kazanmıştır. Eğitimlerden sonra 55 kişinin istihdamı sağlanmıştır.

b) Değerlendirme

Bu proje bileşeni bölgedeki 15-25 yaş grubundaki gençlerin sosyal, kültürel ve kişisel gelişimlerinin sağlanmasını, eğitim programları yoluyla gençler arasındaki işsizliğin düşürülmesini hedeflemiştir.

Projenin bu bileşeni kapsamında Habitat ve Gündem 21 Gençlik Derneği tarafından yürütülen etkinlikleri, UNDP desteği ile 2001 yılından beri yine aynı dernek tarafından bölgede gençlere yönelik olarak yürütülen faaliyetlerin bir devamı olarak görmek yerinde olacaktır. Özellikle proje çerçevesinde uygulanan faaliyetlerin gençlerin özgüvenlerini kazanmalarına ve toplumsal etkinliklere katılımlarının artmasına gözlenebilir düzeyde bir katkıda bulunmuş ve sosyal faaliyetlere "susamışlık" ihtiyacına cevap verecek nitelikte olduğu izlenimi edinilmiştir.

Bu açıdan, Yerel Gündem 21 çerçevesinde Gençlik Meclisi ve Kent Konseylerine katılım vb. yollarla yerel karar alma mekanizmalarına katılımlarının artırılmasında bileşen kapsamındaki faaliyetlerin işlevsel olduğu düşünülmektedir. Görüşülen gençler, katıldıkları faaliyetlerin, belki daha da önemlisi, Gençlik ve Kültür Evleri ile ilişkiye girmelerinin, bireysel düzeyde eksikliğini hissettikleri özgüveni kazanmalarında önemli bir rol oynadığını belirtmişlerdir. Ancak, bölgede yaşayan gençlerin en önemli sorunlarının başında gelen işsizlik konusunda benzer bir değerlendirme yapmak, üç ildeki gözlemler çerçevesinde verilen mesleki eğitim kurslarının gençlerin iş bulma olanaklarını artırdığını söylemek, olanaklı gözükmemektedir. Bu durumun verilen mesleki eğitim kurslarının yetersizliğinden çok, söz konusu illerdeki istihdam olanaklarının son derece sınırlı olmasından kaynaklandığını söylemek yerinde olacaktır. Gençlik ve Kültür Evleri’ndeki faaliyetlerin gençlerin genel becerilerini artırdığı, ancak becerilerde görülen bu artışın istihdama yansımasında gözle görülür bir etki yapmadığı söylenebilir.

Genel olarak, alan araştırması çerçevesinde gözlenen, proje kapsamındaki kurumlar arası etkileşimin ve işbirliğinin sınırlı olduğudur. Kurumsallaşma yönünde arayışlar sürdürülürken, özellikle Gençlik ve Kültür Evlerinin siyasallaşmamaları, özerk olarak çalışmalarına devam etmeleri, tüzel kişiliğe sahip olmaları gerektiği gibi konular üzerinde durulmuştur.

Özel sektör, STK ve üniversitelerle yapılan projelerle staj ve istihdama yönelik çabalar, Gençlik ve Kültür Evi faaliyetlerinin sürdürülebilirliliğinin sağlanabilmesi açısından büyük önem teşkil etmektedir. Gençlik ve Kültür Evleri’nin şehir içindeki konumlarının -ulaşımı kolay, teknik altyapılı ve özellikle faaliyetlerini gerçekleştirmeye uygun mekanlarda olması- proje getirilerinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasında önemli etkileri olduğu gözlenmiştir.

NOT:GAP Bölgesi’nde Entegre Bölgesel Kalkınmanın Güçlendirilmesi ve Sosyo-Ekonomik Farklılıkların Azaltılması, Aşama II, kapsamında yer alan bileşenlere ilişkin Nisan 2006 tarihi içinde bağımsız bir grup değerlendirici tarafından "etki değerlendirme çalışması" yapılmıştır. Bu kitapta her bileşenin sonunda yer alan "Değerlendirme" bölümleri söz konusu çalışmadan alınmıştır.

c) Ek - Örnek Olay 1

Batman Pasta İmalathanesi

Ben Gülsüm, 1985 Batman doğumluyum. 12 kardeşin 6.sı ben oluyorum. İki yıl önce ilk defa ÇATOM’a geldiğim zaman kilim kursuna kaydımı yaptırdım. Kayıt yaptırdıktan sonra eğitim alıp para kazanmaya başladım. Para kazanmaya başlamadan önce evde hiçbir söz hakkım yoktu. Eve para getirmeye başladığım zaman, bu para çok az olmasına rağmen, ev içinde söz hakkım olmasında etkisinin çok büyük olduğumu gördüm. ÇATOM’a devam ediyordum. Bu arada GAP-UNDP projesiyle ÇATOM’a pasta çörek imalathanesi kuruldu. Ama bizim pasta-çörek üretimiyle ilgili hiçbir eğitimimiz yoktu Kendi arkadaşlarımızda bu alanda çok başarılı olacağımıza söz verdik. Şükran hocam Batman’daki en ünlü pastanelerin sahipleriyle görüşüp buralarda eğitim almamızı sağladı. Bu eğitime ailelerimizin karşı çıkmasına rağmen biz devam ettik. Ailelerimiz bizdeki değişimi ve beceriyi fark ettikten sonra bize destek olmaya başladılar. Üç aylık eğitimden sonra öğrendiklerimizi pasta-börek imalathanesinde uygulamaya başladık. Daha sonra pasta-börek numune üretimleri yaparak okul kantinleri, düğün salonları ve satış yapabileceğimiz bütün işyerlerini dolaşarak kendi tanıtımızı yaparak satış bağlantıları kurduk.

Bize bu imalathanenin ve pastanenin açılmasında desteği olan herkese çok teşekkür ediyorum.

d) Ek - Örnek Olay 2

Mardin Kişniş Restoran

Ben Türkan G. 1968 yılı Kızıltepe doğumluyum. Bir kız, üç erkek olmak üzere 4 çocuğum var. Çocuklarımın en büyüğü olan 18 yaşındaki kızım bu sene üniversiteye hazırlanıyor. 17 yaşındaki oğlum da lise sonda okuyor; o da bu sene üniversite sınavına hazırlanıyor. Diğer oğlum orta ikiye gidiyor, en küçük oğlum ise seneye okula başlayacak.

Kişniş Restoran’da çalışmaya başlamadan önce hiç çalışma deneyimim olmamıştı. Restoran resmi olarak açılmadan önce burada kuru gıda satışında çalışmaya başlamıştım. Daha sonra burada eğitim yemekleri çıkarmaya başladık. Akabinde de burası restoran oldu ve burada çalışmaya başladım. Çalışmaya başlamadan önce para yüzünden aile içi kavgalar oluyordu. Hatta kavgalar o kadar büyümüştü ki neredeyse boşanma aşamasına gelmiştik. Çocuklarım para istediğinde para veremiyordum. Eve bir şey alınması gerektiğinde eşimden istemek zorunda kalıyordum ve bu da kavga sebebi oluyordu.

Çalışmaya başladıktan sonra aile içi kavgalar neredeyse sonlandı. Artık eşimden para istemek zorunda kalmıyordum, çocuklarım para istediğinde onlara harçlık verebiliyordum. Böylece geleceğe daha umutlu bakmaya başladım. Artık çocuklarımın geleceğiyle ilgili de daha olumlu bakıyorum. Umarım bu restoran başarılı şekilde devam eder, daha iyi yerlere gelir ve geleceğe daha umutla bakarız. Bu projede bize yardımcı olan arkadaşlara çok teşekkür ediyoruz.

GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafından Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile işbirliği içerisinde, Avrupa Komisyonu’nun mali desteği ile yürütülen, AB-GAP Bölgesel Kalkınma Programı’nın, girişimciliğin geliştirilmesi ile ilgili bileşenini oluşturan GAP-GİDEM (Girişimci Destekleme Merkezleri) Projesi’nin, bölgede yürüttüğü programlarından birisi olan "Güneydoğu Anadolu için Rekabet Gündemi ve Stratejisi Oluşturulması" çalışması hakkındadır.

GAP-GİDEM Projesi’nin temel amacı, GAP Bölgesi’nin ulusal ve uluslararası rekabet gücünün arttırılmasıdır. Proje kapsamında Adıyaman, Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa’da kurulmuş olan GAP- Girişimci Destekleme Merkezleri ofisleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde kurulu KOBİ’lere eğitim, danışmanlık ve bilgilendirme hizmetleri sunmaktadır. Proje kapsamında KOBİ’lere ve girişimcilere yönelik iş geliştirme hizmetlerine ek olarak çeşitli sektörel araştırmalar yapılmakta ve "Sektörel Gelişim Projeleri" uygulanmaktadır. Bu çerçevede, ABİGEM ve GİDEM uzmanlarının da bulunduğu beş ulusal ve dünyaca tanınmış on uluslararası uzman tarafından yürütülen, üç aşamadan oluşan ve bölgenin mevcut ekonomik durumunu gözden geçirmek ve bölge ekonomisinin dönüşümüne ön ayak olacak bir rekabet gündemi geliştirmek amacı ile "Güneydoğu Anadolu için Rekabet Gündemi ve Stratejisi Oluşturulması" çalışması Ekim sonunda tamamlanmıştır.

Birinci aşama, Güneydoğu Anadolu Bölgesi için "Vizyon Geliştirme" çalıştaylardan oluşmaktadır. Toplantılarda, bölgenin sorunları, bölgesel kalkınmayı sağlayacak fırsatlar değerlendirilmiş ve 2025 yılına kadar bölgede hızlı bir sosyo-ekonomik kalkınmayı tetikleyecek stratejilerle ilgili fikirler tartışılmıştır. Teknik bir yaklaşımla GAP Bölgesi’nin kalkınmaya dönük vizyonunun ele alındığı, karşılaşılabilecek sorunlar ve sektörel fırsatların değerlendirildiği birinci "GAP Bölgesi için Rekabet Gündemi Çalıştayı", 15-16 Ağustos tarihlerinde Ankara Hilton Otel’inde gerçekleşmiştir. Bu çalıştayı takiben, 21 Ağustos tarihinde, Ankara Sheraton Otel’inde, bir önceki çalıştayda teknik olarak ele alınan konulara referansla, daha geniş bir vizyon çerçevesinde, stratejiler ve müdahale araçları belirlenmiş, kalkınma politikaları ve operasyonel programlar değerlendirilmiştir.

Çalıştaylar ile genel çerçevesi belirlenen çalışmalar, ikinci aşamada bölgede yapılan analizlerle derinleştirilip, sektörel stratejilerle beslenmiştir. Bu kapsamda, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Şanlıurfa, Siirt ve Şırnak illerinde saha çalışmaları yapılmış, Ticaret ve Sanayi Odaları, borsalar, ihracatçı birlikleri, endüstriyel parklar ve özel sektörün önde gelen işadamları ile görüşmeler yapılmış ve bu görüşmeler tüm takımının katıldığı beyin fırtınası oturumlarında analiz edilmiştir. Üçüncü aşamada ise sektörel eylem planları hazırlanmış, final raporunun sunulmasının ardından, 12 Kasım’da Ankara’da düzenlenen toplantıda kamuoyu ile paylaşılmıştır.

e) Rapor Hakkında :

Bahsi geçen çalışmanın raporunda, çalışmayı yürüten ekibin ‘dışarıdan bir gözle’, bölgenin elinde bulunan kaynak ve fırsatları dünya ekonomisi açısından değerlendirerek, bölgede gelecekte hayata geçirilecek kapsamlı program ve politikalara yönelik önerilerde bulunması öngörülmüştür.