AB ile ilişkili olarak yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmaktadır.

• AB'ye Uyum Çalışmaları
• AB Bölgesel Politikalarındaki gelişmeleri izlemek ve Türkiye'nin Bu politikalara uyum çalışmalarına katılmak,
• Bölgesel politikalar konusunda araştırma yapmak ve kurum içi ve kurumlar arası eşgüdümü sağlamak,
• AB Genel Sekreterliği eşgüdümünde görev alan alt komite ve iç koordinasyon ve uyum komite çalışmalarında Kurumu temsil etmek ve çalışmalarda eşgüdümü sağlamak,
• AB ile İlgili Proje Alanlarının Tespiti ve Proje Önerilerinin Eşgüdümü Uyum Çalışmaları
• AB yapısal fonları ve bölgesel kalkınma başta olmak üzere diğer alanlardaki finansman olanaklarının araştırılması ve kaynaklardan yararlanma yollarının belirlenmesi,
• Kaynaklara yönelik proje hazırlama çalışmalarının yürütülmesi, AB proje çevrim süreçlerine uygun olarak proje önerilerinin derlenmesiyle eşgüdümü,
• AB ile İlgili Enformasyon ve Eğitim
• AB'nin GAP'ı ilgilendiren konular başta olmak üzere(genişleme, bütünleşme, adem-i merkeziyetçilik, yetki ikamesi, saydamlık, sürdürülebilir kalkınma, girişimciliği destekleme vb.) ilgili politika ve uygulamalarına ilişkin enformasyon ve doküman temini ve çıktıların kurum içi paylaşımı,
• AB Kurumlarının, üye ve aday ülkelerin ilgili kuruluşlarının içinde yer alacağı bir veri tabanı oluşturulması,
• İlgili birimlerle işbirliği içinde proje çevirimi yönetimi başta olmak üzere kurum içi ve dışı eğitim tasarlanması, seminer, konferans ve paneller düzenlenmesi.

7 Aralık 2001 tarihinde Hazine Müsteşarlığı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP-BKİ) ve Avrupa Birliği arasında imzalanan finansman anlaşması ile yürürlüğe giren GAP Bölgesel Kalkınma Programı, 2002 yılından itibaren 5 yıllık bir uygulama dönemini kapsamakta olup, Programın toplam finansman tutarı 47 milyon Euro ve tamamı hibe olarak sağlanmaktadır.

Programın amacı, Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşayan insanların ekonomik ve sosyal koşullarının iyileştirilmesi, istikrarlı ekonomik büyümeye katkıda bulunulması ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılmasının yanı sıra bölgenin üretkenliğinin ve istihdam kapasitesinin artırılması gibi ulusal hedefleri de kapsamaktadır.

"GAP Bölgesel Kalkınma Programı" kapsamında "Kültürel Mirasın Geliştirilmesi", "Kırsal Kalkınma" ve "Küçük ve Orta Ölçekli Girişimcileri Destekleme" bileşenleri yer almaktadır.

Toplam 47 milyon Euro’nun, yaklaşık 34 milyon Euro’su GAP bölgesinde bulunan küçük ve orta ölçekli işletmeler ile kar amacı gütmeyen kuruluşların (sivil toplum kuruluşları, kamu kuruluşları,belediyeler, üniversiteler, küçük ve orta ölçekli işletmeler) hazırlayacakları projelere destek amacıyla kullandırılacaktır.

"Bereketli Topraklar" ve "Yukarı Mezopotamya" olarak bilinen GAP Bölgesi, aynı zamanda insanlık tarihinde medeniyetlerin beşiği olmuş, tarih boyunca Anadolu ve Mezopotamya arasında bir köprü görevi görmüştür. GAP Bölgesi, tarih öncesi çağlardan başlamak üzere birçok uygarlığın bıraktığı kültür varlıklarıyla, özgün yapısıyla ve turizm potansiyeliyle sadece Türkiye’de değil, Dünya çapında ayrı bir önem taşımaktadır. Ancak, bu Bölge, son yıllarda yaşanan hızlı değişimle birlikte, baraj göl aynalarının ve sulama kanallarının kültür varlıklarını etkilemesi, birçok höyük üzerinde tarım yapılması, çağdaş yaşamın getirdiği kentleşme ve göç, sosyo-kültürel yapının gün geçtikçe değişimi gibi nedenlerle hızlı bir kültür erozyonuyla karşı karşıya bulunmaktadır. Özellikle Bölgenin zengin kültürel mirası, geçtiğimiz on yıl içerisinde hızlı bir bozulma süreci içerisine girmiştir ve bunun kaçınılmaz sonucu arkeolojik ve kültürel alanların kaybedilmesi ve yerel halkın gelir kaynaklarının azalması olacaktır.

Bu nedenle GAP kapsamında yer alan tarihi ve kültürel değerlerin ayrı bir duyarlılık içinde ele alınması gerekmektedir.

Bu bağlamda, Avrupa Komisyonu tarafından sağlanan hibe ile 2003 yılında Kültürel Mirası Geliştirme Projesi hayata geçirilmiştir. Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilen, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP-BKİ) tarafından yürütülen Kültürel Mirası Geliştirme (KMG) Projesi, bölgenin kültürel ve tarihi mirasını korurken, aynı zamanda GAP Bölgesi'nin bu mirasına dikkat çekerek, sürdürülebilir kültürel turizmin geliştirilmesini hedefleyen yerel girişimleri destekleyecektir. Bu çerçevede, kültürel ve tarihi mirasın tanımı, sadece tarihsel anıt/yapıları, arkeolojik sit alanlarıyla sınırlı kalmayıp, bölgenin yaşam biçimi, el sanatları, yöre mutfağı gibi alanları içeren halk kültürünü de kapsamaktadır.

Kültürel Mirası Geliştirme Projesi'nde Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği (AKTT), tüm sözleşmeler için sözleşme makamI olup, GAP-BKİ projenin teknik uygulamalarından sorumludur. Bu amaçla programın hayata geçirilmesi konusunda ÇEKÜL Vakfı’nın lideri olduğu bir konsorsiyumla yapılan hizmet sözleşmesi gereğince oluşturulan bir teknik destek ekibi ile ortaklaşa çalışmaktadırlar.

Yürütücü firmanın belirlenmesi amacıyla AB ihale kurallarına göre yapılan değerlendirme sonucu, başarılı olan konsorsiyumun (ÇEKÜL Vakfı, IMC, Proje Yönetim ve BETAPLAN) Hizmet Sözleşmesi, 24 Şubat 2003 tarihinde Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği tarafından, 25 Mart 2003 tarihinde Konsorsiyum tarafından imzalanmıştır.

Kültürel Mirasın Gelişimi Programı kapsamında 3 somut hedefin gerçekleşmesi amaçlanmaktadır:

1. Eğitim : Bölge’den farklı ilgi gruplarından 250 kişinin, Avrupa Komisyonu standartlarına uygun yeni projeler üretebilmek üzere eğitilmesi;
2. Entegre Stratejik Eylem Planı : Bölgedeki kültürel mirasın ve kültürel turizminin geliştirilmesi amacıyla gelecekteki politikalara, planlara, programlara ve bütçelere çerçeve oluşturmak üzere, ilgili tüm tarafların katılımıyla yapılmış ve üzerinde uzlaşmaya varılmış "Entegre Stratejik Kültürel Miras Eylem Planı"nın hazırlanıp onaylanması;
3. Projeler : Başvuru Rehberi’nin aşağıdaki bölümlerinden de görülebileceği gibi Bölge için katma değer/istihdam yaratan kültürel miras ve kültürel turizmin geliştirilmesine yönelik projelere toplam 12 Milyon Euro tutarında katkı sağlanacaktır.

Projeler, Avrupa Birliği Komisyonu Türkiye Temsilciliği ve GAP-BKİ tarafından oluşturulacak komisyon tarafından daha önce belirlenmiş objektif kriterler esas alınarak değerlendirilecektir.

• Katma değer ve istihdam yaratan projeler
• Kültürel turizme doğrudan destek veren projeler
• Kültürel mirasa ve turizme yönelik farklı faaliyetlere bağdaştıran projeler
• Sürdürülebilir/tekrarlanabilir/çoğaltılabilir projelere öncelik verilecektir.

Kültürel Mirası Geliştirme Projesi, kültürel mirasın korunmasına ve/veya kültürel turizmin geliştirilmesine yönelik projeleri destekleyecektir. Proje konuları, aşağıdakileri içermekle beraber bunlarla sınırlı değildir:

• Kültürel Mirasa yönelik Envanter Çalışmaları - arkeolojik (kazı çalışmaları hariç), kentsel, tarihi, taşınmaz kültür varlıkları, halk kültürü v.b.
• Kültürel Mirasın geliştirilmesine yönelik tanıtım faaliyetleri
• Tarihi alanların çağdaş teknikle ve teknolojiyle yönetimi
• Tarihi alanlarda/yapılarda konaklama v.b. kullanımlara imkan sağlayan projeler
• Yöresel el sanatları/halk kültürünün geliştirilmesi ve üretim/pazarlanmasına yönelik projeler
• Kültürel Mirasın geliştirilmesi ve Kültürel Turizmin desteklenmesini sağlamak amacıyla yerel kapasitenin geliştirilmesine yönelik eğitim faaliyetleri.

GAP bölgesindeki tarihi ve kültürel değerleri korumayı ve geliştirmeyi amaçlayan bu program için ayrılan 15 milyon Euro’nun 12 milyon Euro’luk kısmı konuyla ilgili proje sunan kuruluşların kullanımına tahsis edilecektir. Proje kapsamında, tarihsel değere sahip kültürel dokunun tahrip edilmeden ve içinde yaşayan insanlarla birlikte korunması, geliştirilmesi ve ekonomik açıdan bölge de yaşayanlara katkı sağlaması amacıyla çeşitli faaliyetler söz konusudur.

Bu kapsamda;

1. Küçük Ölçekli Projeler: 35 ila 40 adet 30.000 - 100.000 Euro arasında büyüklüğe sahip projeler gerçekleştirilecektir.
2. Orta Ölçekli Projeler: 15 ila 18 adet 100.000 - 300.000 Euro arasında büyüklüğe sahip projeler gerçekleştirilecektir.
3. Büyük projeler: 9 - 10 adet 300.000 - 650.000 Euro arasında büyüklüğe sahip projeler gerçekleştirilecektir.

Bu amaçla tahsis edilen 12 milyon Euro’luk destek programın uygulanması GAP bölgesine hareketlilik sağlayacaktır.

Öte yandan projenin uygulanmasına ilişkin Proje Ofisi Şanlıurfa’da kurulmuş ve Şanlıurfa Valiliği tarafından TBMM Evi bu amaçla projeye tahsis edilmiştir.

Teklife Çağrı Duyurusu 16 Mart 2004 tarihinde Şanlıurfa’da GAP-BKİ, Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği ve projenin uygulanmasından sorumlu teknik destek ekibinin temsilcilerinin katıldığı bir basın toplantısı ile gerçekleştirilmiştir.

Kültürel Mirası Geliştirme Projesi Tanıtım Toplantıları 5-8 Nisan 2004 tarihlerinde Gaziantep (Kilis), Şanlıurfa (Adıyaman), Mardin (Şırnak), Diyarbakır (Batman,Siirt) gerçekleştirilmiştir. Toplantılarda; programın amaçları ve sonuçları, kimlerin başvuracağı gibi genel bilgiler verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır.

Bölge’deki tüm illeri kapsayan Hibe Programı-Proje Hazırlama Eğitimi çalışmaları Kısa Dönemli Uzmanlar tarafından gerçekleştirilmiştir. 12-15 Nisan 2004 tarihleri arasında Şanlıurfa’da "Hibe Programı - Proje Hazırlama Eğitimi Programı" konularında pilot eğitim düzenlenmiştir. Daha sonraki eğitimler Nisan ayı içinde Gaziantep, Siirt, Diyarbakır, Mardin, Adıyaman ve Şanlıurfa’da gerçekleştirilmiştir. Eğitime toplam olarak yaklaşık 299 kişi katılmıştır. Eğitimlerin sonunda katılımcılara sertifikaları verilmiştir. 27 Nisan 2004 tarihinde GAP Bölgesi’nde Kültürel Mirası Geliştirme Programı İstanbul Tanıtım Toplantısı, 29 Nisan 2004 tarihinde ise Ankara Tanıtım Toplantısı gerçekleştirilmiştir.

Mayıs - Haziran 2004’te hibe başvurusu yapacak olan proje sahiplerine, taleplerine bağlı olarak restorasyon, turizm, kuruluşlar arası işbirliği/ortaklık oluşturulması, iş planı hazırlanması, bütçeleme, hukuki konular, kapasite geliştirme, belgesel hazırlanması, el sanatları pazarlama, araştırma ve yayın etkinlikleri, proje döngüsü ve hibe programı konu başlıklarında danışmanlık hizmeti vermek üzere oluşturulan Proje Hazırlama Yardım Masası’nın çalışmaları devam etmiştir. Destek Masası çalışmaları kapsamında yaklaşık 70 kuruluşa 120 projeye tüm illerde yerinde hizmet verilmiştir.

2 Temmuz 2004 tarihinde "GAP Bölgesi’nde Kültürel Mirası Geliştirme Projesi" kapsamında; ihtiyaç analizi çalışması sonuçlarının değerlendirilmesi ile stratejik eylem planı çalışması için hazırlanan tartışma metninin ve potansiyel proje başvurularının görüşülmesi amacı ile 2. Danışma Kurulu Toplantısı Gaziantep’te yapılmıştır.

12 Temmuz 2004 tarihi itibariyle Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu’nda (AKTD) Değerlendirme Komitesi, Kültürel Mirası Geliştirme Projesi kapsamında ihalesi 16 Mart 2004 tarihinde yapılmış ve 25 Haziran 2004 tarihinde başvuru süresi tamamlanarak AKTD’ne teslim edilen projeleri değerlendirmeye başlamışlardır. Ekim ayına kadar önerilen projelerin incelenmesi Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu’nda (AKTD) Değerlendirme Komitesi tarafından devam etmiş, çalışma raporları da Kasım ayında hazırlanmış ve son aşamaya gelmiştir.

12 Ekim 2004 tarihinde GAP Bölgesi’nde Kültürel Mirasın Geliştirilmesi Projesi Entegre Stratejik Eylem Planı (ESEP) hazırlık toplantısı GAP-BKİ Başkanlığı’nda merkezi idarelerin katılımı ile yapılmıştır. Toplantıya; Başbakanlık, İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, DPT’nin ilgili birimleri ile Vakıflar Genel Müdürlüğü, Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu (AKTD) katılmışlardır.

9 - 12 Kasım tarihleri arasında Adıyaman - Şanlıurfa, 24-27 Kasım tarihlerinde Siirt - Batman, 29 Kasım - 4 Aralık tarihlerinde Diyarbakır - Mardin - Şırnak, 6-9 Aralık tarihinde ise Gaziantep - Kilis illerinde Kültürel Mirası Geliştirme Projesi kapsamında hazırlanacak olan Entegre Stratejik Eylem Planı’na (ESEP) ilişkin, politika ve stratejilerin belirlenmesi amacıyla, Valilikler, Belediyeler, Üniversiteler, Sivil Toplum Kuruluşları ve Özel Sektör Temsilcilerinin katılımıyla, I. tur katılımcı planlama toplantıları yapılmıştır.

Bundan sonraki aşamada, AKTD’da Değerlendirme Komitesi çalışmaları tamamlanarak proje sahipleri ile yapılacak bütçe görüşmelerinden sonra kontratlar imzalanacaktır. Ocak - Mart 2005 kültürel mirasın korunması ve kültürel turizmin geliştirilmesine yönelik hayata geçirilecek projelerin izlenmesine yönelik ekip kurulacaktır. Şubat - Mart 2005 projesi kabul edilen başvuru sahiplerine hibe programının uygulanması, izleme ve raporlamaya yönelik eğitim programı tüm bölge illerini kapsayacak şekilde verilecektir.

Ocak - Şubat 2005 Danışma Komitesi 3. toplantısı yapılacaktır. Ocak - Şubat 2005 tarihinde Taslak Entegre Stratejik Eylem Plan’ı konusunda yerel ve ulusal paydaşlardan geri besleme almak için, II. tur katılımcı planlama toplantıları/işlikleri yapılacaktır. Şubat - Mart 2005 tarihinde Entegre Eylem Planı Bölgesel Uygulama Kurumu’nun yapısına son biçimi verilecektir. Mart 2005 Taslak eylem programlarını yerel ve ulusal paydaşlara sunmak ve girdi üretmek için III. tur katılımcı planlama toplantılarının / işlikleri yapılacaktır. Mart - Nisan 2005 eylem programı nihai hale getirilecektir. Nisan 2005 pilot eylem programlarının başlatılması için, bölgesel uygulama kurumu ile birlikte destek sağlanacaktır.

GAP bölgesinde sulanan alanlarla sulanmayan alanlar arasındaki gelişmişlik ve gelir farklılığını gidermeyi amaçlayan bu proje ile küçük, topraksız ve ekonomik açıdan sıkıntılı çiftçilere ulaşılarak özellikle küçük-ölçekli ayni ve nakdi desteklerle ile üretkenliklerinin arttırılmasına çalışılacaktır. Bu kapsamdaki etkinlikler:

• Sulanmayan alanlarda arıcılık, hayvancılık, meyvecilik, bağcılık gibi gelir getirici faaliyetlerin geliştirilmesi,
• Sulu alanlarda ikinci ürün olarak mısır ve soya, yem bitkileri, sebzecilik, seracılık ve diğer tarla bitkileri,
• Süt işleme, besicilik, koyunculuk, vb.,
• Kırsal altyapı ihtiyaçları (küçük sulama, yol, vb.),
• Tarım dışı gelir getirici (halı, kilim, konservecilik, vb.) faaliyetlerdir.

Projede Avrupa Birliği'nce sağlanan 24 milyon Euro’nun 20 milyon Euro’su destek program kapsamında GAP bölgesindeki çiftçilere kullandırılacaktır. Bu desteğin uygulanacağı faaliyetlerin iller bazında ortaya konması ve destek almaya esas olacak kriterlerin belirlenmesi konularında bir çalışma tamamlanmıştır.

Bu kapsamda, destek programın başlatılması için yapılacak bir duyuru ile destek programdan yararlanacaklara bilgi verilerek başvuru ve projelerinin hazırlanması sürecine geçilecektir. Duyurudan belli bir süre sonra (60 gün) gelen teklifler değerlendirilerek destek almaya hak kazananlara yönelik destekleme programları başlatılmış olacaktır.

Proje seçimlerinde en önemli değerlendirme kriterleri arasında projelerin devamlılığı ve sahiplenmeyi arttırabilmek için kısa sürede geri dönüşümü sağlayan veya katkı payı oranı yüksek olan projeler öncelik taşıyacaktır.

Öte yandan proje kapsamında yapılacak faaliyetlerin izlenmesi, desteklerin dağıtımı, gerekli eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi konularında hizmet verecek olan Teknik Danışmanlık Ekibinin belirlenmesi için de yine AB kurallarına göre ön değerlendirme için duyurular yapılmış ve bu süreç de başlatılmıştır.

3. Küçük ve Orta Ölçekli Girişimcileri Destekleme Projesi (GAP-GİDEM):

Proje, Avrupa Birliği’nin sağladığı 7.590.000 Euro’luk finansman ile, bölgedeki küçük ve orta ölçekli işletmeler, turizm işletmeleri, tarımsal işletmeler ve el sanatlarına yönelik girişimciliğin geliştirilmesi ile kadınların ve gençlerin ekonomiye kazandırılması alanlarına yönelik olarak tasarlanmıştır. Bu amaçla bölgedeki mevcut ve potansiyel girişimcilere danışmanlık, eğitim ve bilgilendirme konularında hizmetler verilmektedir. GAP-GİDEM’ler halen Adıyaman, Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa illerindeki ofisleri ile bölgeye hizmet etmektedir.

2003 yılında GAP-GİDEM projesi çerçevesinde küçük ve orta ölçekli toplam 351 adet işletmeye danışmanlık/tavsiye hizmeti sunulmuştur. Ayrıca toplam 29 adet eğitim/seminer organize edilmiş ve bu eğitimlerden 1392 kişi yararlanmıştır. Eğitim programlarının hazırlanması ve düzenlenmesinde ticaret odaları, iş adamları dernekleri, ticaret borsaları ve kamu kurumları ile yakın bir koordinasyon içerisinde çalışılmaktadır.

Aynı dönem içerisinde 2853 firma veya girişimciye 1004 bilgilendirme hizmeti sunulmuştur. Bu kapsamda, GAP-GİDEM ofisleri özellikle mevzuat ve teşvikler konusunda yatırımcı ve işadamlarına bilgilendirme hizmetleri sağlamışlardır. Ayrıca GAP-GİDEM ofisleri yürütmekte oldukları işletme tanı çalışması ile 72 adet işletmenin mevcut darboğazlarını ve gelişme perspektiflerini de ortaya koymuştur. Diğer yandan bölgedeki 1300 firmanın işletme envanteri Avrupa Birliği’nin ürün kod sistemine uygun olarak veri tabanına kayıt edilmiştir.

Bölgesel ölçekte sektörel fırsatların geliştirilmesi (ekolojik tarım, aromatik bitkiler, tekstil, sarımsak, bağcılık, kadın girişimcilik, mermer, gümüş işleme) konularında da çalışmalar sürdürülmektedir.

Proje kapsamında bölgedeki girişimcilere yürütmekte oldukları işlerin geliştirilmesi ya da yenilerinin kurulması amacına yönelik olarak, finansman desteği sağlamak üzere 2 milyon Euro tutarında bir fon ayrılmıştır.

Kültürel Mirası Geliştirme Projesi kapsamında "Teklife Davet" duyurusundan itibaren doksan gün içerisinde hazırlanacak proje önerileri AB Komisyonu Türkiye Temsilciliğine sunulacaktır. Bu amaçla duyuru www.deltur.cec.eu.int, www.gap.gov.tr/Turkish/Kultur/Kmiras/kmiras.html, www.gapculturalheritage.com ve www.gapkulturelmiras.com adreslerinde yayınlanacak olup, buralardan her türlü katılım koşuluna ilişkin bilgi temin etmek mümkündür.

Ayrıca Kırsal kalkınma kapsamında yapılacak destek programlarına ilişkin "teklife Davet" duyusu Nisan 2004 içerisinde ilan edilecektir. Bu kapsamda yapılacak projelerin hazırlanması, hazırlanma süresi, proje konuları gibi detaylar yine ilgili web sayfalarında tüm kullanıcılara ilan edilecektir.

Haziran 2004 içerinde ise GAP-GİDEM kapsamında yapılacak olan destek programlarının duyuruları yapılacaktır.