GAP EYLEM PLANI

Ülke genelinde insan gücü ve doğal kaynakların kalkınma hedefleri doğrultusunda bir araya getirilmesi, toplumun tüm kesimlerinin hizmetine sunulması ve mekansal dengelerin kurularak refahın ülke sathına dengeli dağılımının sağlanması tüm ülkelerde kamu, özel kesim ve sivil toplumun ortak hedefidir.

Anayasamızda, "Ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı, özellikle sanayinin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu biçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirilmesini yaparak verimli şekilde kullanılmasını planlamak, bu amaçla gerekli teşkilatı kurmak Devletin görevidir" ifadesi yer almaktadır. Bu çerçevede sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler; mali ve ekonomik hükümler detaylı şekilde düzenlenmiştir.

Bu yaklaşım çerçevesinde, ülkemizde mevcut bölgelerarası gelişmişlik farklarının azaltılması, bölgesel ve mekansal nitelikleri de dikkate alan yatırım politikalarının tespit edilerek rasyonel ve etkin kaynak kullanımının sağlanması ve kalkınmanın yurt sathında dengeli şekilde gerçekleştirilmesi için bölgesel gelişme politikalarına özel bir önem verilmektedir.

Bölgelerarası gelişmişlik farklarının dengeli bir yapıya kavuşturulması, bölgesel ve yerel kalkınmanın hızlandırılması, sürdürülebilir dengeli bir gelişmenin sağlanması ve bütün bölgelerimizin ulusal kalkınmaya katkısının artırılması için hayata geçirilen politikaların en önemli referans kaynakları bölgesel gelişme planları olmuştur.

Yatırım teşvikleri, kalkınmada öncelikli yöre (KÖY) politikaları, AB ve Türkiye ortak finansmanı ile desteklenen bölgesel kalkınma hibe programları, organize sanayi bölgeleri (OSB) ve küçük sanayi siteleri (KSS) yapımı, KÖYDES, BELDES programları ve kırsal kalkınma projeleri gibi çeşitli politika ve kalkınma araçları da bölgesel gelişme planlarının yanı sıra başvurulan diğer önemli uygulamalar olmuştur.

Kalkınma planlarının sosyo-ekonomik öncelikleri ile yerel, bölgesel ve mekansal gelişme dinamiklerini bütünleştirme bakımından da çok önemli bir işleve sahip olan bölgesel gelişme planlarının başlıcaları hazırlanma tarihleri itibarıyla şunlardır:

• Antalya Projesi (1959),
• Doğu Marmara Planlama Projesi (1960-1964),
• Zonguldak Projesi (1961-1963),
• Çukurova Bölgesi Projesi (1962-1963),
• Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) (1989, 2002),
• Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) Bölgesel Gelişme Projesi (1995-1996),
• Doğu Anadolu Projesi (DAP) (1999-2000),
• Doğu Karadeniz Bölgesel Gelişme Planı (DOKAP) (1999-2000)
• Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi (YHGP) (2005-2007).

Bugüne kadar hazırlanan plan ve projeler arasında Güneydoğu Anadolu Projesi, bünyesindeki enerji ve sulama yatırımlarına harcanan kaynak da dikkate alındığında bölgesel gelişme alanında Cumhuriyet tarihinin en büyük projesidir. GAP dışındaki bölgesel gelişme planlarının çoğu, yerel inisiyatifin harekete geçirilmesindeki güçlükler, kaynak kısıtları, makroekonomik konjonktürel değişim ve diğer teknik engeller nedeniyle istenen ölçüde başarılı olamamıştır.

GAP, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin sahip olduğu kaynakları değerlendirerek, bu yörede yaşayan insanlarımızın gelir düzeyini ve yaşam kalitesini yükseltmeyi, bölgelerarası farkları gidermeyi ve ulusal düzeyde ekonomik gelişme ve sosyal istikrar hedeflerine katkıda bulunmayı amaçlayan ve ülkemizi uluslararası alanda markalaştıran bir bölgesel kalkınma projesidir.

Güneydoğu Anadolu Projesi'nin koordinasyonunun ayrı bir birim tarafından yürütülmesi amacıyla 1989 yılında GAP Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatı kurulmuştur.

Bölge kalkınma ihtiyacı ülkemizin gündeminde bugün de önemli bir yer tutmaktadır. Nitekim, 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planı'nda ekonomik büyümenin ve sosyal kalkınmanın istikrarlı bir yapıda sürdürülmesi ve plan vizyonunun gerçekleşmesi yolunda stratejik gelişme eksenleri arasında, "Bölgesel Gelişmenin Sağlanması" özel bir konuma sahip bulunmaktadır.

Bu gelişme ekseninin hayata geçirilmesinde şu önceliklere yer verilmektedir:

• Bölgesel Gelişme Politikasının Merkezi Düzeyde Etkinleştirilmesi
• Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması
• Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin Artırılması
• Kırsal Kesimde Kalkınmanın Sağlanması

Bu önceliklerin detayı, temel politika dokümanları olan kalkınma planında, üç yıllık orta vadeli programlarda ve uygulama dokümanları olan yıllık programlarda yer almaktadır.

AB Müktesebatına Uyum Programı kapsamında, özellikle AB'nin en önemli politikalarından olan bölgesel gelişme (uyum) politikasına ve bunun en önemli aracı olan yapısal fonların kullanımına hazırlık amacıyla gerekli düzenlemelere de yer verilmektedir. Tarım ve kırsal kalkınma başlıklı 11. fasıl ile bölgesel politika ve yapısal araçların koordinasyonu başlıklı 22. fasılda önemli yasal, kurumsal ve fonksiyonel açılımların gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Bu açılımlar ile diğer bölgeler yanında Güneydoğu Anadolu Bölgesinin de ekonomik ve sosyal değişim ve gelişiminin küresel standartlara yükseltilmesi hızlandırılmış olacaktır.

60. Cumhuriyet Hükümeti Programı'nda, Türkiye'nin her köşesinde sosyal ve ekonomik kalkınmayı hızlandırmak ve hiçbir bölgemizin geride kalmamasını sağlamak amacıyla çalışmalara yoğunlaşılarak devam edileceği açık bir biçimde vurgulanmaktadır. Ülkemizin her köşesinin ve her yöresinin sahip olduğu imkan ve kaynaklarının farkındalığını artırmak, girişim ve kendine güven duygusunu güçlendirmek ve böylece vatandaşlarımızın refah ve mutluluğunu artırmak Hükümet Programının önemli amaçlarından biridir.

Türkiye'nin her bölgesinin tamamlayıcılık, entegrasyon ve işbirliğini güçlendirmek; ekonomimiz içindeki rol ve fonksiyonunu artırmak, bölgesel ve küresel etkinliğini geliştirmek Hükümetin temel öncelikleri arasında yer almaktadır. Bölgesel gelişme ve kalkınma projelerinin amacı, Türkiye ölçeğinde bölgesel ve bölge içi sosyal, kültürel ve ekonomik dengesizlikleri gidererek, ülkemizin birlik ve bütünlüğünü güçlendirmektir.