GAP Bölgesi'nde Toprak Mülkiyeti Değişiyor
Ülkemizin GüneydoÄŸusunda yaklaşık 75.000 km2 alanı kapsayan ve 9 ili sınırları içine alan GüneydoÄŸu Anadolu Projesi bölgesinde hala büyük mülklerin olmasına karşın, toprak mülkiyeti dağılımı son 20-25 yılda önemli ölçüde deÄŸiÅŸmiÅŸtir.
GüneydoÄŸu Anadolu Bölgesi’nde varolan geleneksel sosyal yapının mülkiyet üzerindeki yansımaları inkar edilemez. Ancak son yıllarda bu sosyal yapıda çözülmeler baÅŸlamıştır. Öncelikle tek bir kiÅŸinin elinde tutabileceÄŸi arazi büyüklüÄŸüne bir üst sınır getirilmiÅŸtir. Bu sınır, arazinin sulanıp sulanmadığına toprağın nitelik ve sınıfına göre 60 ile 200 hektar arasında deÄŸiÅŸmektedir. Bu düzenleme Åžanlıurfa’da uygulanmaktadır.
Ayrıca bölgede arazi toplulaÅŸtırması çalışmaları sürdürülmektedir. Özellikle bu bölgemizde araziler miras ve daha sonra da satışlar yoluyla çok parçalanmış durumdadır. ToplulaÅŸtırma ile, büyüklük ve ÅŸekil itibariyle verimli olarak çalıştırılamayacak olan bu toprakları, tek ve düzgün parçalar haline getirip, ekonomik iÅŸletmeler ortaya çıkaracak altyapıyı saÄŸlamak amaçlanmaktadır.
1967 Köy Envanter Etüdleri’ne göre bir kiÅŸinin, bir ailenin veya soyun elinde bulunan köy oranı Åžanlıurfa’da , Gaziantep’te , Mardin’de , Diyarbakır’da , Siirt’te %7 ve Adıyaman’da %1 idi.
1981 Köy Envanter Edütleri ile GAP Ä°daresi’nin 1993 yılında ODTÜ Sosyoloji Bölümü’ne yaptırmış olduÄŸu araÅŸtırma sonuçları karşılaÅŸtırıldığında, arazilerin büyüklük itibariyle ailelere dağılımının toplam içindeki oranlarında deÄŸiÅŸiklik olduÄŸu görülmektedir. 50 dönümden küçük araziye sahip olan ailelerin oranı h.4’ten F.4’e düÅŸmüÅŸ, 50-100 dönümlük arazi sahibi ailelerin oranı ’ten ’a 100-500 dönüm arası ise ’ten )’a çıkmıştır. Bu da orta büyüklükte arazilerde bir yoÄŸunlaÅŸma olduÄŸunu göstermektedir.
Bu süre içersinde topraksız çiftçi oranında bir deÄŸiÅŸme görülmektedir. (@). Ancak kısmen veya tamamen sulamaya açılmış alanlarda bu oran 4.3’e düÅŸmektedir. Topraksız çiftçilerin büyük çoÄŸunluÄŸu ortakçılık yapmakta veya sadece hayvancılıkla uÄŸraÅŸmaktadır. GAP Ä°daresi’nin yaptırmış olduÄŸu araÅŸtırmaya göre 1993’te çiftçilerin % 81’ kendi topraklarını iÅŸliyor, ’ü ortakçı, %5’i isekiracı durumundadır.
Åžu anda sulamanın kısmen baÅŸlamış olduÄŸu Harran Ovası’nda büyük toprak sahipliÄŸinin oranı % 5, orta büyüklükte toprak sahipliÄŸi %, küçük toprak sahipliÄŸi X, kiracı diyebileceÄŸimiz çiftçilerin oranı ise ’dir. Bu sonuçlara göre küçük ve orta toprak sahipliÄŸi birlikte ƒ’lere çıkmaktadır.
Çok büyük toprak sahipliÄŸi, ya da çok az sayıda kiÅŸinin çok geniÅŸ toprakları kontrol etme durumu açısından 1967’den bu yana mülkiyet dağılımı olumlu ve dengeli bir geliÅŸme göstermekte olup, bu durum 1980’li yıllarda iyice hızlanmıştır.
