Mardin Yeni Bir Tesis Kazanıyor
GAP Bölge Kalkınma İdaresi 1997 yılında, Mardin’de istihdam artışına katkıda bulunmak üzere öncü bir rol üstlenerek harekete geçmiş ve Serbest Bölge’de bir El Halı Kilim Apre Tesisi Kuruluşu Hazırlıklarını başlatmıştır. Bu hedefine ulaşmak için Mardin Valiliği ve Sümer Halı ile işbirliği yollarını aramış, 1997 Mayıs ayında bu kuruluşlarla bir işbirliği protokolü imzalanmıştır.
İşbirliği protokolü hükümlerine göre, tesisin kurulacağı bina Mardin Valiliği tarafından sağlanmış, makinelerin ürettirilmesi için gerekli ihale süreci Sümer Halı tarafından yerine getirilmiş, makinelerin üretim bedeli ise GAP İdaresi tarafından karşılanmıştır. Sümer Halı aynı zamanda, işletme sermayesi Mardin Valiliği tarafından karşılanmak üzere işletme yükümlülüğünü üzerine almış, en az 10 yıl boyunca Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde dokuttuğu halı ve kilimleri bedeli mukabilinde bu tesiste apreletmeyi taahhüt etmiştir.
Mardin Valiliği binayı sağlamanın ve gerekli tadilatları tamamlamadın yanında, işletme yükümlülüğünü üstlenen Sümer Halı’ya 6.000.000.000.-TL’lik bir işletme sermayesi aktarmıştır. Makinelerin üretim ve binaya montaj işlemleri resmen 18.12.1998 tarihinde tamamlanmıştır. Adı geçen tarihte deneme işlemleri başlatılmış ve GAP idaresi, Mardin Valiliği, Sümer Halı ve üretim ve montaj işlemlerini yapan Mege Ltd. yetkililerinden oluşan Geçici Kabul Komisyonu tarafından tesisin geçici kabulü yapılmıştır.
GAP İdaresi bu tesisin kurulması için gerekli makinelerin üretimi ve montajına 1997 fiyatları ile 46.921.150.000.-TL’lik bir sermaye yatırımın da bulunmuştur. Ayrıca Mardin Valiliği tarafından sağlanan binanın tadilatı için de 2.500.000.000.-TL’lik bir destek sağlanmıştır.
GAP İdaresi’nin bu girişimi entegre proje yaklaşımının örneklerinden biridir. Bu tesisin işletmeye açılması Bölge’de doğrudan ve dolaylı istihdam ve gelir artışına önemli katkılarda bulunacaktır. Öyle ki, bu tesis yaklaşık 20 kişiye istihdam sağlamaktadır. Tesisin yıllık apreleme kapasitesi ise 50.000 m2 el halı ve kilimdir. Bunun anlamı ise Bölge’de kadın istihdamını arttıracak olan halı ve kilim dokumacılığının gelişmesi, buna dayalı olarak iplik üretimi ve boyanmasının teşvik edilmesi ve Bölge’de yaratılan katma değerin yine Bölge’ye yatırılmasıdır. Diğer bir deyişle, tesis çarpan etkisi ile önemli bir istihdam ve gelir artışına katkı sağlayacaktır.
Tesisin maliki doğrudan doğruya Mardin Valiliği olup, tesisten elde edilen kar yine doğrudan doğruya Mardin’de yapılacak yeni sosyal ve ekonomik yatırımların finansmanında kullanılacaktır. İşletmeden elde edilecek karın % 85’i GAP İdaresi ile Mardin Valiliği’nin ortaklaşa geliştirip uygulayacakları yeni gelir getirici projelerin finansmanında kullanılacaktır. GAP İdaresi bu yaklaşımı ile, doğrudan varolan kaynakları kullanan değil, kaynak yaratan bir kuruluş işlevini üstlenmektedir ki, bu da sürdürülebilir kalkınmanın önemli ilkelerindendir.
Yukarıda da belirtildiği gibi bu tesisin en önemli yan etkileri, gelişme sürecinin dışında kalmış bir nüfus grubu olan kadınlar üzerinde olacaktır. Çünkü halı ve kilim dokumacılığı ile uğraşanlar kadınlardır ve bu uygulama Bölge’de yeni halı ve kilim atölyelerinin açılmasını teşvik edecektir. Bunun anlamı ise kadın istihdamının artmasıdır. Bu atölyelerde sadece üretim değil, Valiliklerle de paylaşılan yaklaşım çerçevesinde kadınlara yönelik okuma-yazma kursları, sağlık ve beslenme programları da uygulanacaktır. Bu uygulamalar GAP İdaresi öncülüğünde kurulan ÇATOM’larda başlatılmış bulunmaktadır. 1998 yılından itibaren bu örnekler Mardin, Siirt ve Şanlıurfa Valilikleri tarafından oluşturulan atölyelere de yayılma eğilimi göstermiş bulunmaktadır.
