T.C. Kalkınma Bakanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı

GAP Su Kaynakları Potansiyeli ve Gelişimi

 

2. GAP SU KAYNAKLARIMIZ VE SULAMALAR

2.1. GAP Su Kaynakları Potansiyeli ve Gelişimi

GAP Bölgesinin doğal kaynak potansiyeli yüksektir. Yer üstü su kaynağı açısından, Fırat ve Dicle nehirlerinin yıllık ortalama debisi 53 milyar m3/yıl, nehirlerin ana kol debileri ise, sırasıyla, 30 milyar m3 ile 16.7 milyar m3’dür. Bölge’nin yıllık toplam 46.7 milyar m3 düzeyindeki anakol akarsu potansiyeli, Türkiye toplam akarsu potansiyelinin yüzde 28.5’ini oluşturmaktadır. Sulama modülünün 1.002 ve 1.035 l/s/ha olarak varsayılması ile maksimum sulama koşullarında, yıllık toplam 17.7 milyar m3 ile 19.0 milyar m3 düzeyinde su miktarına ihtiyaç duyulacaktır. Bölge’nin yeraltı suyu potansiyeli, toplam 1.5 milyar m3 olarak tahmin edilmektedir.

GAP çerçevesinde, büyük değişim gösteren akımları düzenleyerek, enerji üretmek, tarımda kullanmak ve içme suyu amaçlarına yönelik olarak 13 adet "Su Kaynakları Geliştirme" projesi öngörülmüştür. Bu projenin amacı, bölgedeki toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesi ve kullanımını sağlamaktır.

Bu projeler ile Fırat ve kollarında 14 baraj, Dicle üzerinde ise 8 olmak üzere toplam 22 baraj inşası planlanmaktadır. Ayrıca nispeten küçük boylarda münferit barajlar bulunmaktadır.

GAP Su Kaynakları Geliştirme Projeleri şunlardır :

Aşağı Fırat Projesi

  • Karakaya Projesi
  • Sınır Fırat Projesi
  • Suruç - Yaylak Projesi
  • Adıyaman - Kahta Projesi
  • Adıyaman-Göksu-Araban Projesi
  • Gaziantep Projesi

Dicle-Kralkızı Projesi

  • Batman Projesi
  • Batman Silvan Projesi
  • Garzan Projesi
  • Ilısu Projesi
  • Cizre Projesi

Tablo 1’de GAP Bölgesinde inşa edilen barajların havzası, göl aynası, depolama hacmi ve bitiş yılları verilmiştir.

Fırat havzası geliştirme planları 7 projeye ayrılmaktadır. Temel amaçları sulama ve hidroelektrik enerji üretimi olan bu projeler Fırat nehrinden yaklaşık 9 milyar m3 su çekecektir.

Fırat nehri üzerinde bulunan belli başlı tesisler, Bölge sınırları dışında kalmakla birlikte Keban, Karakaya, Atatürk, Birecik ve Karkamış barajlarıdır. Fırat üzerindeki rezervuarların aktif depolama kapasitesi 42 milyar m3’dür.

Atatürk barajı 817 km2 göl aynası ve tutmuş olduğu 48.7 Milyar m3 su hacmi ile ülkemizin en geniş yapay gölü durumundadır. Atatürk Barajı rezervuarından başlayarak birbirine paralel olarak Şanlıurfa-Harran ovalarının kuzey kısımlarına kadar uzanan dünyanın en uzun iki adet sulama tüneli ile su iletimi sağlanmaktadır. Tünellerin herbiri 7.62 m çapında ve 26.4 km uzunluğundaki iki adet dairesel kesitli ve beton kaplıdır. Tünellerin toplam uzunluğu, ulaşım ve bağlantı tünelleri dahil 57.8 km olmaktadır. Tüneller, Atatürk Baraj gölünden 328 m3/s suyun alınmasını sağlamakta ve 476 000 ha alanın alınan bu su ile sulanması mümkün olabilecektir.

Tablo 1: GAP Bölgesi’nde İnşa Edilmiş Barajlar

Baraj Gölünün Adı

Havzası

Göl Alanı (km2)

Depolama Hacmi (hm3)

Bitiş Yılı

Devegeçidi

Dicle

32,14

202,32

1972

Karakaya (HES)

Fırat

268,00

9580

1987

Hancağız

Fırat

7,50

100

1988

Hacıhıdır

Fırat

4,40

62,60

1989

Göksu

Dicle

3,90

62

1991

Atatürk (Sulama + HES)

Fırat

817,00

48700

1992

Dumluca

Fırat

2,23

22,06

1991

Dicle (Sulama + HES)

Dicle

24,00

595

1997

Kralkızı (Sulama+HES)

Dicle

57,50

1919

1997

Batman (Sulama + HES)

Dicle

4 9,25

1175

1998

Çamgazi

Fırat

5,55

56,17

1998

Karkamış (HES)

Fırat

28,40

157

1999

Birecik (Sulama+ HES)

Fırat

56,25

122,02

2000

Toplam

1356,12

62753,17

 

Kaynak: DSİ

Dicle nehri üzerinde 6 proje hazırlanmıştır. Buna göre, Dicle nehri ana kolu üzerinde Kıralkızı, Dicle, Ilısu ve Cizre barajlarının kurulması planlanmıştır. Ana kolun yanı sıra; Dicle havzasındaki yan kolların geliştirilmesi amacıyla detaylı planlar yapılmıştır. Batman nehri üzerinde Batman, Silvan ve Kayser barajları, Garzan nehri üzerinde Garzan barajının kurulması planlanıştır.

Dicle nehir sisteminin en büyük yan kolu olan Botan üzerinde çeşitli hidroelektrik santralleri planlanmaktadır. Bu projelerden Çetin, Alkumru ve Baykan Siirt ili içinde yer almaktadır.

Bu projelerin yanı sıra Dicle havzasında 11 mevcut rezervuar yer almaktadır. Bunların en önemlileri Diyarbakır yakınlarında, Dicle’nin sağ sahilindeki yan kolları üzerinde Devegeçidi ve Gözegöl barajlarıdır. Bu projelerden sadece Ilısu barajında hidroelektrik enerji üretimi amaçlanmaktadır. Diğer barajlarda hem sulama hem de hidroelektrik enerji üretimi aynı anda planlanmıştır.



© 2011 T.C. Kalkınma Bakanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı.
Metunet.